Xanelas

A propiedade intelectual ou o feudalismo da cultura

2012-01-26T19:12:00.002+01:00

(tardas en lelo entre 10 e 12 minutos)

O peche de Megaupload, o maior portal de intercambio de arquivos, leva convulsionando a Internet ao longo destes días. Este feito non é se non outro capítulo máis da longa "saga" que se leva a escribir desde que case a "nube" se estendeu a níveis mundiais: Canción de propiedade e liberdade, podiámola chamar, parafraseando o título da novela río de G. R. R. Martin.

Como se pode destilar do título, a luita entre a propiedade intelectual e a liberdade de dispor da Cultura ten feito, e fai, correr ríos de tinta virtual e impresa, provoca luitas verbais entre os defensores dunha ou doutra parte, e incluso os que se posicionan no meridiano de ambas, fai desembaiñar as espadas dos espíritos máis reaccionarios e os das almas máis ácratas, collendo polo medio unha ampla gama de pensamentos e posicionamentos.

De primeiras, esta dialéctica non se pode considerar sen encadrala no conxunto da idiosincrasia do sistema capitalista, xa que non é allea, en absoluto, a el, se non que, precisamente, emana del: acaso non é a defesa a ultranza da propiedade privada un dos principais alicerces do devandito sistema? Que é, se non, a propiedade intelectual, do autor, se non un brazo máis dese tronco principal de propiedade?

Para comezar, habería que aclarar o conceito de autor: que é un autor? De onde provén esa palabra? De onde a definición? A palabra autor vén do latín AUCTOR, que significa "fonte", "inspiración", "promotor", e, á súa vez, vén da forma AUGERE (aumentar, agrandar, mellorar), do que se desprende que un autor non inventa, realmente, nada, se non que o aperfeizoa algo que existía e logo tenta dalo a coñecer.

O autor colle do que o rodea ideas, inspiracións, materiais, imaxes, historias... todo un capital cultural que o antecede e o vai sobreviver: é como un pescador nun oceano cultural. Coa súa "pesca", o autor cría unha obra que para nada é orixinal, se non que é unha reinterpretación, unha viraxe, unha transversión, de algo xa falado, xa dito, xa feito, xa escrito, xa tocado, con anterioridade. Polo tanto, o autor, unha vez que cría algo, unha vez que consome o peixe cultural que pescou, ten que regurxitalo, á maneira que os modernos brasileiros practicaban a antropofaxía cultural a comezos do século XX, á procura dunha cultura propia brasileira. O que produce un autor deixa de ser seu no mesmo momento no que o dá a coñecer e, xa por iso, ten que deixalo ceibe, para que o desfrute libremente o resto da Humanidade, enriquecéndoa.

Ao menos en teoría.

Que acontece na práctica? Embora sexa difícil, co dito, xustificar que alguén teña a propiedade absoluta dunha obra, pasando por riba de todas as influencias que dita obra permealizou antes de nacer, recórrese a unha lexislación que mercantiliza todo o que se cría. Mais dita lexislación vai máis alá alleando o autor da súa obra -mesmo case sen el o saber- dando a alguén -desde as casas de discos ás editoras- o dereito de copiala e de erixirse durante décadas como intermediario poderoso entre o autor e o público, non sendo ese alguén criador de nada -apenas da copia-. Estes non-criadores, polo seu carácter monopolista, vanse xuntando en grandes emporios culturais que están a ter a propiedade de case todas as criazóns artísticas, sobre todo as que teñen máis carácter comercial, as que se publicitan máis, as que son máis prefabricadas. Desta maneira, os dereitos de autor derivan nunha simples cuestión comercial e, máis aínda, de control: promociónanse grandes "estrelas" e condenase ao ostracismo ao resto, a grande maioría. E xa non só se apaga parte da cultura, gran parte da súa riqueza, con esta política cultural-empresarial, se non que se frea a evolución, a renovación, xa que, como produto empresarial en que se transformou, para devolver con gaños os investimentos que se fixeron, sempre se aposta polo seguro, polo que dá rápidos beneficios, atando os criadores sometidos e apartando os que non o fan.

Internet, que podemos considerar como un gran salto adiante de universalización da cultura, despois da invención da imprensa, vén sendo un salvador da tiranía das grandes corporacións culturais que mercadean e aglutinan dereitos de autor. Grazas a ela, en potencia, temos máis cultura e máis liberdade ca antes, e non só iso, se non que tamén existe a posibilidade dun rápido intercambio cultural, de enriquecimento de experiencias alleas, de colaboración, de contacto co público sen intermediarios. No entanto, para os grandes acaparadores de dereitos de autor, internet representa a "pirataría": os consumidores pasaron de ser aliados a seren piratas, que abordan os seus "barcos" de cultura e o "saquean" sen compaixón, "matando" a industria, "degolando" os autores, "violando" os traballadores. Cos dereitos de autor regulamentábase a copia e distribución da obra, mais non o seu consumo, e esa é a pedra que teñen no seu sapato desde hai anos os xigantes mercadores de cultura.

Con este grau de mercantilismo, nos que están tan implicados os conglomerados industriais da cultura como os propios autores, chegamos a ser testemuños de casos tan surrealistas como o que lle aconteceu ás Girls Scouts, que receberon unha carta da American Society of Composers, Authors and Publishers, exixindo o pagamento por dereitos de autor das cancións que as raparigas cantaban nos seus campamentos; ou o que pasa na Capela Sistina, onde hai gardas vixilando e berrando "no photo" aos turistas para que estes non tiren fotos, xa que os dereitos de imaxe os ten a empresa que limpou os frescos; ou que até Fuenteovejuna fosen os axentes da SGAE para pedir cartos pola representación da obra de Lope de Vega; ou que o artista francés Daniel Buren insistise en que todos os que tirasen fotos ás fontes que el deseñara na Place des Terraux de Lyon tiñan que pagarlle os dereitos de autor.

Estes son exemplos de até que ponto a cultura se está a feudalizar, como cando na idade media nas terras do señor había que pagar imposto por traballalas, por empregar un camiño ou unha ponte que se situaran nesas terras, ou por moer no seu muíño. Agora non hai un señor, hai un autor ou unha empresa cultural, agora non hai terras, hai álbumes de música, pinturas, novelas. Mais o principio é o mesmo.

A exclusividade da obra do autor é algo relativamente recente e intrínsecamente europeu. Nace de correntes filosóficas, do protestantismo e do individualismo capitalista. A copia sempre ten sido algo normal dentro da cultura universal, e incluso se consideraba como unha loubanza, xa que se copia o que é considerado de calidade. Muitas expresións culturais son obra de varios axentes, de máis dun autor -que á súa vez toman "anacos" de outras obras-, do público e da tradición, todo en conxunto: así é como unha cultura avanza, así e como a Humanidade de sempre avanzou, colectivamente, non individualmente.

Pondo en entredito a suposta orixinalidade do autor, póñense en entredito os seus dereitos e, polo tanto, a posición privilexiada dos que din representalos.

Mais, no terreo de Internet, o que se deriva de todo o dito é que o autor ten que dar a súa obra e non obter ningún beneficio? Hai que dar carta branca ás baixadas indiscriminadas, ás copias, a que unha obra chegue a todos os cantos do mundo e que o autor non se benefecie de nada?

Até o de agora, os defensores dos dereitos de autor falan sempre de que copiando, pirateando, matas a industria cultural, ao autor e, en consecuencia, a Cultura. Mais eses mesmos defensores, ao falar de dereitos están a falar dos seus privilexios, e son secundados por autores que son esa pequenísima porcentaxe que se lucra nas sociedades tipo SGAE, ou, simplesmente, polos que non están abondo informados.

Do que se debería tratar na cuestión dos dereitos de autor, intelectuais, é de diferenciar entre pagar por un traballo feito e viver de rendas feudais. Como facelo? Ideas poden sobrar, o caso é que se pense nelas. O principal é que o autor vexa protexida a súa autoría e que sexa remunerado para poder seguir traballando naquilo do que gosta; o principal e que a cultura sexa universal e asequíbel. O principal é que os intermediarios deixen de ter tanto poder, tanta voz e voto.

Volvamos a Megaupload. O seu criador, Kim "Dotcom", enfróntase a 50 anos de cadea. Cincuenta anos de cadea por, non nos esquezamos, proporcionar un sistema, un programa, de descargas, de intercambio de ficheiros: el non promovía descargas protexidas por copyright, iso xa era eleizón de cada quen. Cincuenta anos. Lembremos a sentenza do asasino de Marta del Castillo.

O peche de Magaupload estivo precedido pola polémica lei SOPA (Stop Online Piratry Act) e a aprobación da lei Sinde.

Non está mui claro que as leis restrinxivas vaian ter futuro, xa que chocan cos intereses das grandes corporacións da rede (Google, Yahoo, Facebook) e incluso cos soportes desta (Vodafone, Moviestar, Jazztel), xa que se progresan, os usuarios restrinxirán o seu uso -se non podemos baixar cultura, se non podemos distribuíla libremente, que facer entón en internet alén de ler o xornal, algún blogue?-, o que non deixa de ser unha contradición máis deste mundo retrógrada que cre que cada copia pirata é unha perda: xa non é só que pidan á mesma xente á que lle retiran o seu poder adquisitivo que siga consumindo igual ca antes, se non que tamén que se rixa polas súas normas: por que ver un filme ou serie ianque ou de Europa occidental se o que me interesa é o que se fai ou fixo en Asia ou Europa do Leste? Por que teño que ler o último romance de Coelho ou de Follet no meu ebook se a min o que me interesa é ler a literatura mozambicana dos anos 70? Por que teño que restrinxir os meus gostos musicais se podo chegar a toda canta música se fai a nível mundial? Os dereitos de autor non só atentan contra a liberdade de información e de cultura, se non contra a liberdade de formación, contra o progreso do ser humano. Abolir a propiedade intelectual e formular un novo dereito para os autores daría maior accesibilidade á cultura, faríaa mais asequible e permitiría ao autor ter mais liberdade

Esta carencia de intelixencia, por parte dos detentores do poder, revela a debilidade do propio sistema, que xa non sabe por onde tirar para conservar os seus privilexios, alén de seguir recortando dereitos e nível de adquisición: forte estaba nos anos 50, cando acabou a última guerra mundial e había un mundo que reconstruír e conquistar co modelo liberal: había unha clase media domesticada, había que criar unha sociedade de consumo, había migallas abondo para contentar praticamente a todo o mundo, e así a retórica capitalista penetrou en todas as mentes, mais agora esa fortaleza hai tempo que desapareceu e o que lle queda agora á oligarquía mundial e lanzar ofensivas retrógradas amparándose en múltiplas escusas (desde a propiedade intelectual até a crise). O maior medo que teñen é que, desaparecendo a propiedade intelectual, a seguinte propiedade en ser cuestionada sexa a privada, e se callar ese sexa o principal medo e pesadelo que non os deixa durmir e de aí que veñan os furibundos ataques á liberdade de compartir e difundir a cultura pola estensa e virtual rede.

A polémica de internet e dos dereitos de autor vén sendo unha luita máis das que se están a desenvolver nas rúas, nas casas, nas oficinas, nas fábricas, nas mentes de cada un, unha luita que se ramifica amplamente coa industria farmacéutica e a alimentar; unha luita entre a idiosincrasia do capitalismo feudal e a certeza de que existe outra maneira de facer as cousas, de sermos, menos individualista, egoísta e agresiva, e máis cooperativista, solidaria e pacífica.

Pensamentos políticos e biolóxicos na consulta do médico

2012-01-13T14:44:00.000+01:00

(tardas en lelo entre 6 e 8 minutos)

Son contadas as veces que tiven que ir ao médico desde que deixei atrás a infancia -nesta época as amígdalas xogáronme malas pasadas-. Sempre son por cousas de pouca importancia e espero que sempre sexa así.

Onte, unha desas "cousas de pouca importancia" levou a que visitase, tras bastante tempo, unha das salas de espera do sistema sanitario público. Eu era a persoa máis nova das que alí se achaban, habitando o 90% delas o mundo da 3ª idade.

A miña sorpresa foi a de saber que a próxima persoa en ser chamada levaba alí desde as 10 da mañá, cando eu chegara apurando o paso, temeroso de que pasara xa a miña quenda, dada para as 11:55. Digo sorpresa porque rara foi a vez que tiven que esperar máis dunha hora.

Pensando que o retraso era algo pontual e que a min non me ía tocar agardar tanto, sentei e botei man dun libro que levara por se tiña que esperar a miña chamada algúns minutos: o meu nome saíu do interior da consulta da doutora ás 13:50.

Aos tres cuartos de hora abandonei a leitura, que se vira interrompida varias veces polos comentarios da xente que esperaba; comentarios de impaciencia, de calma indignación, de vagos reproches, de resignación. Unha muller dicía que, cando houbese que pagar -sorprendeume que xa asimilara tal feito- os médicos axilizarían máis as consultas. Outra comentaba que a época da "chupeta" acabara, e que nos tiñamos que acostumar a volver "ao de antes" -non sei exactamente ao que se refería, mais ese comentario lembroume outro que ten feito máis dunha vez a miña nai: "antes só chamabas ao médico se ías morrer"-. Unha terceira comentaba que antes non se ía tanto ao médico...

Aqueles comentarios lembráronme ao estado actual das cousas, a como se fala da privatización da Sanidade e parece que a realmente a ninguén lle importa. Lembreime dos orzamentos do Estado, que estivera a ver recentemente -nun documento PDF que se pode descarregar desde a páxina do Ministerio de Facenda e Administracións Públicas- e como nel se pode ver que se gasta dúas veces máis en Seguridade cidadadá que en Sanidade e tres veces máis en Defensa que en Educación. Lembreime das convocatorias de oposicións para policía nacional no período 2002-2010 e como supuxeron o incremento de máis de 38.000 policías nunhas rúas como as do Reino de España que son unhas das menor delincuencia de toda Europa -detrás incluso de Suecia, un dos membros do "paraíso nórdico"-. Lembreime do BOE do 31 de decembro, no que se anunciaban as partidas orzamentarias para a Igrexa, máis de trece millóns de euros ao mes -pór o devandito orzamento en mensualidades semella menos sangrante que pór o total de case 160 millóns de euros anuais que iso supón-. Lembreime do orzamento da Casa Real. Inevitabelmente o meu río de pensamentos levoume ao Ensino e a redución até o 10% de reposición de persoal de ensinantes que o Goberno español quere realizar. Lembreime do pingar incesante de persoas que emigran ao estranxeiro á procura das oportunidades que aquí non teñen, representantes da xeración mellor preparada da Historia de cidadáns españois que non poucos condenan ao chamala xa "xeración perdida". Lembreime da Lei Sinde e da Lei SOPA, en como no nome da "propiedade intelectual" queren pexar a libre circulación da cultura -para min, a diferenza está entre pagar por un traballo feito (escreber un romance, confeccionar un álbume musical...) e viver de rendas-. Pensando, din un salto máis e lembreime das farmacéuticas, da industria alimentar, en como, unhas, son culpábeis de permitir que non avancen as investigacións do cancro e da SIDA para perpeturar os seus beneficios, en como, outras son culpábeis da fame en África ao subir os prezos dos alimentos. Lembreime, tamén, en como teiman en desviarnos do terrorismo diario no que vivemos (como chamar, se non, á falta de traballo, á falta de perspectivas, ao roubo do Futuro e do estado do ben-estar, ao que nos vemos sometidos todos mais, sobre todo, a metade de menores de 25 anos, aos desempregados de máis de 50 anos, ao millón e medio de familias enteiras que non teñen a ningún membro traballando?), en desviar, como digo, a atención aos nosos problemas máis inmediatos para os conflitos que se viven en Oriente Próximo nesas mal chamadas "revolucións democráticas". Lembreime, por último, no pouco que lle importa mentir aos políticos, que non tardan nada en incumprir promesas eleitorais.

Pensei no inmobilismo. En que parece que, na realidade, non pasa nada.

No outro lado da sala había un home. Con ar serio e até importante lía un libro. Fixeime na capa. Non podía ler o seu título mais nela aparecía o debuxo de Charles Darwin: o gran biólogo que estende a súa sombra científica até os nosos días. Cento cincuenta anos despois as súas teses seguen en plena vixencia. A evolución. A luita das especies. A supervivencia. Ao pé destas premisas temos a "natureza do ser humano", o seu "egoísmo e belicosidade innatos", o de que "as cousas sempre foron así". A supervivencia do máis forte e a inmutabilidade da especie que mui poucos hoxe cuestionan.

Pouca xente sabe quen foi Lamarck e que neste Darwin baseou muitas das súas teses. Poucos saben que Darwin tamén se inspirou en Malthus, discípulo de Adam Smith. Poucos son os que coñecen o dito por Weismann e que este fundou o neodarwinismo. Poucos saben que os principios de Hendel, esquecidos, só foron resgatados no albor do século XX cando se lles puido tirar réditos. E poucos entenden que diaño pinta a Fundación Rockefeller na Bioloxía. Poucos entenden a relación de todos estes nomes e homes. No entanto, neste século e medio desde a aparición de A orixe das especies, unha gran guerra intelectual leva desenvolvéndose desde os Estados Unidos até a antiga Unión Soviética, pasando por Gran Bretaña, Xapón, Franza ou China. Unha batalla que enfronta unha maneira de ver a bioloxía con outra, radicalmente oposta: unha aposta pola evolución e outra polo estancamento e, inevitabelmente, pola involución.

É un tema realmente apaixonante, e xa levo tempo traballando nel para ofrecervos un artigo, posteado en varias partes, para picarvos a curiosidade neste tema.

Ben, mais que ten a ver a bioloxía cos momentos que estamos a viver e co que antes falei?, preguntará máis dun. Pois todo: o darwinismo ou, mellor, o mal chamado "neodarwinismo", ten calado tan fundo nas nosas mentes, polo fácil de asimilar e polas catro proclamas nas que se basea, que condiciona nun alto grao o noso comportamento, o noso pensamento. Non por nada é a "filosofía" na que firmemente se alicerza o estado das desigualdades para seguir existindo.

Finalmente pasei á consulta. Tiña varios temas a tratar e, para a miña grande sorpresa -outra máis ese día-, a doutora atendeume todos e cada un deles con tempo, atención e profisionalidade.

Resultado daquelas dúas horas, algo que supoño que todos sabemos mais que ás veces dubido que iso sexa certo: fan falta máis médicos e menos políticos, máis profesores e menos banqueiros, máis cultura e menos terror e medo, máis investigación científica e menos armas.

Do optimismo e do pesimismo

2012-01-05T18:14:00.002+01:00

(tardas en lelo entre 3 e 5 minutos)

Sexamos optimistas. Pensemos que desta crise imos saír.

Sexamos, tamén, pesimistas. Pensemos que imos tardar tempo en saír.

2008-2018. Dez anos serán abondo? Sexamos optimistas e pensemos que si, que o 2018 será o ano no que os mercados nos deixarán tranquilos, no que os bancos darán créditos, no que as empresas contratarán, o desemprego baixará, non haberá países que resgatar nin con risco de quebrar e todo será coma antes.

Coma antes...

Pensemos en como estaba todo antes...

Abaratamento do despido. Privatización da Sanidade. Financiamento público a centros de ensino privado e da Igrexa. Estas son cousas que apareceron coa crise? Cantas reformas laborais, das muitas que ten habido desde a Transición, recortaron dereitos dos traballadores? O abaratamento do despido é unha tendencia moderna? As ETT´s son cousa de agora? A defunción do traballo fixo é algo que aconteceu o ano pasado? A extensión dos contratos indefinidos é algo actual? Que o salario mínimo quede conxelado é unha orixinalidade de Rajoy? A lei que abre as portas da Sanidade a empresas privadas é de 1997. O feito de que cos nosos impostos paguemos profesores do ensino privado (esa cousa chamada "concertada") é algo tradicional. Que o Estado pague á Igrexa é tan vello como o concordato de 1979.

Mais bo. Esquezámonos diso e volvamos ser optimistas: a crise acabará en 2018.

Nese ano, despois de dous lustros de austeridade e de apertarnos o cinto, os presidentes de quenda, do Goberno do Reino español e da Xunta de Galiza, impulsarán medidas para retomar o estado das cousas da precrise: haberá unha reforma laboral que volverá ampliar os nosos dereitos como traballadores: volveremos gozar dunha Sanidade totalmente universal, sen copagos e sen inxerencias privadas; o Ensino público recuperará o terreo e tempo perdidos; invistirase máis en investigación e cultura; a Igrexa perderá algo da súa milenaria posición privilexiada... Ou non?

Sexamos, por última vez, pesimistas.

Desta crise sairemos máis escravos que hai 150 anos, porque no século XIX o proletariado, o pobo en xeral, tiña menos formación, non discutía a autoridade do patrón, non existían as ensinanzas que o seguinte século e meo deu en materia de reivindicación. Non nos enganemos: desta crise sairá a patronal, sairá a clase pudente, ese microcosmos que teima en manter o caos no noso universo xeral, entre outras cousas porque as crises serven para que o grande sexa comido polo máis grande.

Esperar a que pase a tempestade para recuperar o perdido é tan inxenuo como a crenza da vinda do mesías que agardan os ultraortodoxos xudeus desde hai milenios.

Obxectos perdidos

2011-12-21T13:55:00.001+01:00

(tardas en lelo entre 6 e 8 minutos)

O outro día lin un artigo no xornal El País, titulado "Ansiosos", no que se falaba dos problemas mentais, das diferentes manifestacións da chamada patoloxía ansiosa: ataques de ansiedade, de pánico, trastornos fóbicos ou obsesivo-compulsivos... É un artigo que recomendo vivamente porque lle toma o pulso á sociedade actual.

Nel exemplifica eses problemas con casos reais, xente cun ritmo de traballo, de vida, vertixinoso, coa carga dos fillos, a hipoteca, que chegou un momento que o seu cérebro fixo "clic" e non deu máis, manifestando os agobios mentais con doenzas físicas tais como palpitación acelerada, suor frío, náuseas, dor de cabeza, de espalda, de estómago, imsomnia, dermatite, infeccións, inapetencia ou fame enorme, fatiga... Sinais de auxilio que a mente envía a través do corpo.

A ansiedade é un mecanismo de defesa que o corpo do ser humano desenvolve perante o perigo e que ten asegurada a supervivencia da nosa especie ao longo de milenios, desde que tiñamos que facer fronte ao ataque dun animal selvaxe até activar os reflexos para non chocar co carro de enfronte cando este frea de improviso. No entanto, como se cita no artigo, o problema está cando "o tigre é un gato como saír á rúa, ir ao traballo, coñecer xente, lidar cos problemas da cotidianidade (...) a ansiedade normal convértese en patolóxica cando nos anula, nos paralisa".

Este tipo de problemas mentais menores sófreno ou sofrerano entre o 15 e o 20% da poboación, sendo mulleres dous terzos desta porcentaxe e sofríndoo os desempregados un 2,2% máis que os activos. E non é difícil que o número vaia subir nun futuro non mui afastado: o 45% dos traballadores ten medo de perder o seu traballo, o 80% da poboación non cre que as cousas vaian mudar a curto prazo... A maoría da xente non é feliz a maior parte do tempo.A medicina moderna fai fronte a isto receitando lorazepam, lexatín, valium, tranquimazín, benzodiacepinas, hipnosedantes, sendo as mulleres as maiores consumidoras (de 900.000 consumidores máis de 600.000 son de sexo feminino) e téndose duplicado o consumo de ansiolíticos nesta década coa consecuente dependencia e tratamentos de desintoxicación.

E queda a un lado as adiccións a outras drogas, legais ou ilegais (ao álcohol, á coca), e as de novo tipo (ás compras).

E non se menciona as consecuencias desas enfermidades, como os condutores kamikazes ou os suicidios (como os daquí, os de Franza ou os de Xapón).

Unha sociedade enferma, polo tanto, é a conclusión que nos queda após ler este artigo, una sociedade afogada polo medo, polo estrés, provocado por esa gran selva mental na que se transformou o mundo no que vivemos.

Shaun Tan é un escritor e ilustrador australiano, coñecido por obras como Emigrantes. Nos seus textos e nas súas ilustracións cría un mundo mui particular e, ao menos a min, despois de velas/lelas, déixate un pouso de tristeza, un aborto de salouco.

O outro día, grazas a unha mui boa amiga, vin unha curtametraxe da súa autoría (a cal tamén recomendo vivamente), intitulada "A cousa perdida". Nela relátase o encontro entre unha persoa normal e corrente cun estraño obxecto, un raro ser, co cal non sabe mui ben que facer. O final da historia levoume a reflexionar sobre nós, sobre a actualidade, sobre o artido de El País que vos acabo de comentar.

Somos obxectos perdidos, perdidos nun mundo gris e apagado, cheo de garras e de colmillos ameazantes (de forma virtual ou real), atenazados polo medo, incapaces de realizarnos, esquecendo o marabilloso da vida, o marabilloso da Terra, o marabilloso de existir.

A miña xeración é unha de muitas, das chamadas globalmente "xeración perdida", como xa nos condenaran non poucos políticos e todos os economistas. Unha xeración para varrer debaixo da alfombra, procurando que non avulte muito.

Este é o meu derradeiro post de 2011. Non vou desexar un feliz 2012, porque todo indica que será pior que este que agoniza. Simplesmente desexar que nos encontremos un pouco, que non nos deixemos levar pola apocalipse mediática que xa se instalou nas nosas mentes.

Igual que aparece na curta de Shaun Tan, un outro mundo é posíbel; é unha frase na que hai que acreditar, para resistir, para correr e deixar atrás a má ansiedade, para ser fortes ante os diferentes gatos que nos ameazan diariamente.

En definitiva: para tentar saborear a felicidade.

De Galicia Hoxe aos Dereitos do Ser Humano (pasando polo can de Paulov, a indignación e o pacifismo) (e III)

2011-11-29T12:02:00.001+01:00

(tardas en lelo de 6 a 8 minutos)

En 1948, na Asemblea Xeral das Nacións Unidas, foi proclamada a Declaración Universal dos Dereitos Humanos, resumida en 30 pontos. As intencións da Asemblea, após a Segunda Guerra Mundial, coas terríbeis consecuencias do nazi-fascismo e do imperialismo xaponés, eran as de estabelecer unhas bases á partir das cais edificar un futuro en paz, evitando guerras e promovendo a paz e a democracía.

Pasaron case 63 anos e todo quedou, como se puido ver, en palabras vans.

No entanto, eses 30 pontos quedaron como ao que toda sociedade debe aspirar, como conxunto de Seres Humanos que, alén do credo etnia e cor, son iso: seres humanos iguais entre eles.

O feito é que tras máis de seis décadas, se botamos un ollo a eses pontos, tan lóxicos, tan verdadeiros como simples, se botamos un ollo, podemos ver que nas sociedades occidentais, nunhas, apenas se cumpren unha man deles ou, noutras, a medida que pasa o tempo, vanse cumprindo cada vez menos

Vexamos uns exemplos:

Ponto 16. A familia é o elemento natural e fundamental da sociedade e ten dereito á protección desta e do Estado: como podemos ver, a eliminación de case toda protección á maternidade, a falta dunha rede pública de gardarías, de axudas a nais solteiras, a inexistencia dunha conciliación familiar, entre outras, atenta contra este dereito.

Ponto 21. A vontade do pobo é o fundamento da autoridade dos poderes públicos: e debe exprimirse a través de eleizóns honestas a realizar periodicamente por sufraxio universal e igual (…): isto resúmese nunhas eleizóns cada 4 anos ou en referendos que non se teñen en conta?, na imposibilidade de opinar sobre cuestións importantes (posibilidade de interromper a lexislación sen cumprila totalmente, participación do Exército en conflitos, reforma da Constitución ou Estatuto, permanencia da Monarquía, anulación do Concordato coa Igrexa, autodeterminación, grandes obras públicas...)? A resposta, loxicamente, é non.

Ponto 23. Artigo 1. Toda persoa ten dereito ao traballo, á libre escolla do traballo, a condicións equitativas e satisfactorias de traballo e á protección contra o desemprego: paga a pena comentar algo?

Ponto 24. Toda a persoa ten dereito ao repouso e aos leceres, especialmente, a unha limitación razoábel da duración do traballo (...): xornadas de traballo de 10 horas (coas extras, que xa hai tempo son o normal), quendas diúrnas/nocturas que rompen o reloxo biolóxico e impiden unha vida normal.... Queda algo que dicer?

Ponto 25. Artigo 1. Toda a persoa ten dereito a un nível de vida suficiente para lle asegurar e á súa familia a saúde e o ben-estar (...): dez millóns de persoas que viven debaixo do umbral da pobreza no Reino de España son abondos para negar o cumprimento deste ponto.

Polo tanto, non son peticións que o pobo ten que facer, como se fose unha crianza caprichosa: como son dereitos, o que se ten que facer é exixir, e non son exixencias propias de estrema esquerda, de anarquistas, socialistas ou comunistas, son exixencias lexítimas que se tiñan que ter xa, como seres humanos que somos: os Estados e os seus gobernos teñen o deber de darnos todos e cada un deses pontos e non proclamar falsamente que hai que facer sacrificios, sacrificios que non son máis que o aumento dos privilexios e das riquezas dunha man de individuos. E se os Estados e os seus gobernos non o fan non é porque non saiban, nin porque non poidan, nin porque sexan exixencias utópicas irrealizábeis ou románticas: é porque o propio sistema non lles deixa.

Levamos vivendo demasiado tempo coa falsa idea de que o ser humano é selvaxe, e de que todo o que vemos acotío, guerras asasinatos fames desastres varios miseria, non é máis que o reflexo desa condición supostamente intrínseca á humanidade, cando non fai falla ser sociólogo para decatarse de que todo iso non é máis que a manifestación do gran mal que aqueixa á Humanidade: a total inxustiza na que que alicerza o capitalismo. Existen probadas maneiras de que as cousas se poden facer dunha maneira máis xusta, máis ecolóxica, máis sustentábel, pacífica e que se non se fan é simplesmente porque unha man de persoas non queren, temerosas de perder os seus privilexios.

É hora de que a máscara caia, de que nos deamos conta de que o ser humano é solidario, é bo, é pacífico, e o único que quere é viver unha vida plena e feliz. O único que acontece é que levamos demasiado tempo absorvendo os ideais e a visión do mundo que ten unha clase social caduca e podre, desfasada e cruel, que non quere que descubramos a bondade da Humanidade.

Volvamos a Galicia Hoxe. Na rúa quedaron unha vintena de profesionais, de boa xente, que confiaba en ter un futuro traballando en algo do que gostaba. O galego queda orfo dunha canle de expresión, como orfo está de tantas outras cousas.

O feito de que un idioma morra, fai que a Humanidade morra un pouco, porque unha fracción desa Humanidade despídese de algo que criou de forma conxunta, dunha canle para exprimirse: unha lingua non é máis ca unha expresión dunha cultura, de como esa cultura ve o mundo, a realidade. E cada vez que morre unha, deixamos de ver a realidade e máis nos embrutecemos.

Medindo as linguas en función dos rendementos profisionais ou económicos que dá, do prestixio, respondemos cal can de Paulov a ese discurso que leva décadas querendo embrutecernos, que cheguemos a ser eses cabalos dos que falaba Castelao, que rinchaban igual nas Pampas arxentinas que na Bretaña, no seu idioma universal. Desprezando as linguas, prexulgándoas, aderíndoas a discursos imperialistas e xenófobo-lingüísticos, deixamos de ser Seres Humanos, e colocámonos nunha escada por debaixo de todo ser vivo, que vive en comuñón con el e co mundo que o rodea.

Á desaparición en papel de Galicia Hoxe seguiulle a fin do Xornal (tanto en papel como en formato dixital, incluso a súa hemeroteca virtual), outra canle extinta que tiña o galego mui presente nas súas páxinas. Hai unhas semanas sabiamos da explosión de violencia que sacudiu os suburbios de Gran Bretaña. Hai pouco vimos como linchaban a Kadaffi por uns rebeldes que abren as portas ás potencias europeas e van instaurar un réxime islamista.

O Futuro non pinta ben. Nada ben.

Mais, co risco de usar palabras xa tan manidas que semellan desfasadas, nós, a xente, temos diante nosa e no noso pasado mostras, ensinanzas, ideas para pintar un futuro do que gostemos. Un futuro no que o galego goce de boa saúde, sen prexuízos, sen conflitos. Un futuro no que deixemos de ser o can de Pavlov para así poder construír a vida que queremos. Un futuro no que teñamos realmente voz, no que os dereitos humanos se cumpran, no que os mercados xa non teñan voz.

O único que impede comezar a construír ese futuro non son os políticos, o sistema, se non nós mesmos.

Abonda con crelo.

De Galicia Hoxe aos Dereitos do Ser Humano (pasando polo can de Paulov, a indignación e o pacifismo) (II)

2011-11-23T21:38:00.001+01:00

(tardas en lelo entre 6 e 8 minutos)

Se facemos un pouco de memoria histórica, podemos ver que, embora todo se agudizara após o estoupido da burbulla inmobiliaria de 2008, o recorte de liberdades e de dereitos vén de máis atrás, de hai case corenta anos, coa última grande crise do capitalismo, a de 1973 -na cal aínda estamos a viver, con pequenas alzas propiciadas polas diferentes burbullas (inmobiliarias, ponto com...), e grandes baixadas, como a que estamos a sofrer agora, propiciadas polas devanditas burbullas-.

Após o inicio desta crise, tiveron lugar as grandes reconversións industriais, desde as españolas de Felipe González até as británicas de Margareth Tatcher, pasando polas francesas de Giscard d´Estaing, e os consecuentes primeiros recortes nos dereitos laborais. Este proceso tivo o seu cumio en 1992, coa aprobación do Tratado de Maastrich, á partir do cal comezaron a imporse as políticas neoliberais, someténdose os diferentes Estados europeus ao FMI e á Organización Mundial do Comercio, iniciándose o recorte dos dereitos sociais. O resto que quedaba de ben-estar e de dereitos laborais a comezos do século XXI estano a liquidar, como podemos ver a diario.

Todo isto vén adubado coas continuas guerras que, desde 1990, coa Primeira Guerra do Golfo, até agora, coas guerras en Afeganistán, Iraque e Libia, tanto Europa como EEUU están movendo pezas para írense apropiando de espazos xeoestratéxicos baixo diferentes formas: conflitos étnicos, nacionalistas ou relixiosos (nas diferentes guerras da antiga Iugoslavia, en Ruanda, Sudán, Xeorxia...), inventando excusas (Afeganistán, Iraque...) ou apoiando a disidencia ou a oposición comungante (Libia, Siria, Ucraína...). Actualmente todos estes conflitos áchanse disfrazados baixo a forma de revolucións democráticas, a violencia “innata” do Ser Humano ou a luita contra ese ente chamado “terrorismo islamista”, sempre como paso previo para que as potencias occidentais, sexa na forma da OTAN sexa como exército do propio país, vaian sementando nos respeitivos países destrución morte e caos. Mais o Futuro, a “fe de erratas” da que falaba Benedetti, coma sempre, acabará chamando ás cousas polo seu nome.

Porque, cando Fukuyama vaticinara a fin de Historia, após a queda do socialismo, referíase ao que estaba a acontecer?

Segundo este filósofo, a Historia paralisárase polo fracaso do rexime socialista, cuxo feito demostraba que a única opción viábel era a democracía liberal, construíndose así o pensamento único: as ideoloxías non eran precisas e estas foran substituídas pola economía; os USA eran a única realización posíbel do soño marxista dunha sociedade sen clases: a fin da Historia significaría a fin das guerras e as revolucións sanguentas, afirmaba el.

No entanto, vinte anos despois do vaticinio de Fukuyama, as guerras non acaban, as revoltas sanguentas tampouco, e no bloque socialista a morriña polos vellos tempos faise cada vez máis palpábel, ao mesmo tempo que no antigo “mundo libre” os anseios por un outro mundo, máis xusto e humano, van medrando e facéndose máis fortes.

Estes anseios concretízanse nas xa innúmeras greves xerais dos gregos, nas manifestacións de franceses e británicos, na “revolución” da Geração à rasca portuguesa e no Movimento 15M dos cidadáns españois.

Centrándonos no Reino de España, as intencións dos promotores -non dos seguidores- son máis que cuestionábeis, xa que leva á sospeita e á dúbida que os grupos que iniciaron este movimento estean encabezados por economistas, avogados e empresarios (ou a clase pudente os apoie): este feito leva a pensar que dito movimento, como xa dixen anteriormente, non é máis ca unha válvula de escape do descontento da cidadanía española, un intento de canalizar o enfado da xente ante a traizón continua de políticos, a estafa sen escrúpulos de banqueiros e a chantaxe selvaxe da patronal, unha canalización para que o enfado non se converta en ira e esta en mobilizacións e greves en masa que desestabilicen o establishment que impera na actualidade.

Só se entende desta maneira que desde a “cúpula” do 15M se fale de “pacifismo”, de “respeito ás institucións”, que manifesten que non son “nin de esquerdas nin de dereitas”, que “ningunha bandeira os representa”, que insistan en que non se trata dun movimento “antisistema”, que finalmente queiran apresentarse ás eleizóns, que o goberno non actúe con man dura contra os que estiveron acampados -como fai habitualmente cos obreiros que defenden os seus dereitos ou postos de traballo, por exemplo- e de que por parte dos medios de comunicación se lle dea cobertura abonda, cando existen outros movimentos, con máis tradición e con muitos seguidores, que non son tan promocionados polos mass media estatais, como por exemplo a coordenadora contra a privatización da Sanidade pública en Madrid (activa desde 2004).

Son grandes os exemplos de luita pacifista que deron resultados positivos: Gandhi, Martin Luther King, Nelson Mandela, foron grandes homes que axudaron a que se independizara a India, que os negros nos USA gañaran dereitos civís e que en Sudáfrica morrese o apartheid, respeitivamente, e os tres renunciando á violencia, embora as circunstancias de cada caso foran particulares e en casos como os de Ghandi a súa biografía tanto deita sombras coma luces e a independencia da India se achara inxerida no proceso de descolonización xeral que se deu após a Segunda Guerra Mundial e a desintegración dos grandes imperios coloniais -polo que a independencia da India era inevitábel.

Porén, os exemplos de luita violenta que deron resultados positivos son maiores: todas e cada unha das conquistas que a clase obreira obtivo foron a base de greves violentas, de episodios insurreccionais, de mortes, e a enorme maioría das independencias dos países colonizados foron tras unha guerra de liberación nacional: a xornada de 8 horas, as ferias pagas, a seguridade social, a independencia de Corea Vietname Angola tiveron como pagamento a morte de muitas persoas despois de que un pobo ou unha clase social desfavorecida luitase, mediante greves ou luita armada, contra os que detentaran o poder. E non é algo que sexa propio do século XX.

A Revolución Francesa, a Revolución Norteamericana, non son máis que revolucións burguesas que se levaron a cabo para que a clase con poder económico puidese ter liberdade política e poder medrar: a burguesía francesa luitou contra a súa monarquía e a burguesía norteamericana contra a monarquía británica. E, embora houbo un avanzo nas liberdades e nos dereitos do Ser Humano -ou do Home, como se dicía na época-, o feito de que non foron revolucións das clases populares revélanse en episodios como o da Comuna de París en 1871 ou as luitas dos mineiros norteamericanos de Colorado en 1914.Polo tanto, crer que unhas acampadas, unhas manifestacións, por mui multitudinarias que sexan, van facer retroceder o recorte de dereitos e liberdades dos últimos corenta anos é igual de iluso que pensar que isto só vai durar en canto dure a crise actual -flutuación negativa, na realidade, como xa se dixo, da grande e auténtica crise que arrastra o capitalismo desde 1973-.

Que facer, entón?

De Galicia Hoxe aos Dereitos do Ser Humano (pasando polo can de Paulov, a indignación e o pacifismo) (I)

2011-11-17T20:47:00.001+01:00

(tardas en lelo entre 4 e 6 minutos)

O pasado 28 de xuño, cando se cumpría o 75 aniversario da aprobación do Estatuto de Autonomía, saía o derradeiro número do últrimo xornal monolingüe en galego: Galicia Hoxe. Este ano tamén se cumpre o 30º aniversario da aprobación do actual Estatuto de Autonomía.

Pasaron trinta anos e o galego, lonxe de ser unha lingua normal, o lóxico dun idioma considerado oficial dentro do seu territorio, hoxe non só non ten un diario exprimido totalmente neste idioma, se non que non ten recuperados os espazos que perdeu ao longo de nove séculos de inxerencia castelá (desde 1230, ano da proclamación de Fernando III de Castela como rei de Galiza), se non que aínda ten que pedir permiso para recuperalos; tampouco é protexida como calquera especie en perigo de facelo o está e, para colmo, a maioría de cidadáns, galegofalantes ou non, seguen a considerar esa lingua como pouco útil, bruta ou usada por pailáns e nacionalistas: xa non falemos da ruptura da transmisión do galego como lingua materna e a conseguinte perda de falantes, o que agoira a desaparición da nosa lingua nin futuro non mui afastado.

Mais este é só un síntoma dos muitos que aqueixa o Mundo en xeral, e Occidente en particular, nos nosos días: o emprego da vara de medir económica para decidir que é útil ou non é algo que o capitalismo fixo desde sempre mais parece que, nos últimos anos, se está a agudizar até estremos que xamais se pensaron alcanzar.

Así, hoxe vemos ou lemos acotío noticias que hai anos serían impensábeis: morte por aneurisma dunha doente despois de non ser atendida en catro hospitais, venda de hospitais públicos, ataques ao Ensino público, recortes bestiais aos dereitos dos traballadores, incrementos dos privilexios das clases pudentes, privatización do pouco que queda do sistema público, recortes no Estado do ben-estar, guerras cada vez menos xustificadas... E o mau non é que acontezan, o mau é que nos estamos a acostumar a elas e case as estamos a ver como algo normal: a clase dirixente quere retrotraernos ás condicións de hai cen anos e semella que a ninguén lle importa, temerosos de perder os nosos precarísimos traballos, quen o teña, ou paralisados ante o feito de non saber facer fronte á avalancha retrógrada que nos vén en riba (económica, social e intelectual) -se xa non a temos encol nosa.

E o máis grave de todo isto é que parece que non nos decatamos da raíz de todos estes síntomas, de cal é a auténtica enfermidade, porque, após anos e anos demostrando que non é un sistema xusto, que é un sistema que só produce atraso, pobreza, inxustiza, guerras e miseria, após anos ensinando que é un sistema podre, caduco e desfasado, o sistema de desigualdades segue a gozar dunha -aparente- boa saúde xa que ninguén parece cuestionala.

Seguimos crendo nel porque seguimos culpando os políticos, que son corruptos, os banqueiros, que son avariciosos, os grupos tipo Bilderberg, que queren criar un mundo orwelliano... Aínda cremos neste modelo de democracía, aínda cremos no sistema, cremos que con reformas todo volverá ser coma antes, que mudando a lei eleitoral, elixindo a este e non a aqueloutro partido, que botando fóra os maus políticos e banqueiros, a cousa volverá ao rego... cando todo isto, políticos banqueiros grupos, son manifestacións do sistema, ferramentas, e por muito que se muden, por muito que se parchee o capitalismo, as cousas non se modificarán, porque son manifestacións dun modelo caduco que hai que superar.

E isto vese no feito de que, a pesar da crise, aos que sempre lle foi ben, continúa índolles ben, que o Estado só se limita a protexer a estes e ás empresas, pregándose ás directrices do Banco Europeu e do FMI; vese no feito de que calquera goberno, sexa da cor que sexa, sexa do país que sexa, está a liquidar o sistema público, o grande avanzo que a Humanidade logrou con muito sacrificio e non poucas mortes.

Mais, aínda así, seguimos a crer que as cousas, dentro deste sistema, pódense mudar.

Crémolo porque Occidente é un gran can de Paulov, a xente perdeu hai tempo o espírito crítico, perdeu a conciencia de quen era o seu inimigo, grazas en grande parte aos sindicatos e aos partidos que foron hai tempo socialdemocratas -no significado antigo que esta palabra tiña-, que traizoaron a confianza que os pobos occidentais depositaran neles grazas á historia combativa que estes sindicatos e partidos teñen, sobre todo na primeira metade do século XX, cando aínda representaban o pobo. E somos un gran can de Paulov porque respondemos aos estímulos que o sistema criou, para que consumamos sen parar, sen pararnos a pensar, para que nos atemos a hipotecas, para que sigamos cegamente as consignas e os idearios promulgados a través dos mass media, para que calmemos as nosas conciencias estreses e frustracións coas diferentes drogas que nos proporcionaron -desde o álcohol até a tevé-, para que abracemos a cultura do diñeiro do aparentar do egoísmo...

E chegamos a tal estremo de responder a estímulos que ao sistema só lle chega con darnos unha pequena “válvula de escape”, un panfletiño dun vello de case 100 anos, para que o pobo responda “indignándose”, sempre guiado, por suposto, por organizacións que non cuestionan para nada a mesma natureza do sistema de desigualdades, se non que buscan a maneira de mudar as cousas para que todo continúe como está (ou que mude para pior, abofé), clamando sempre por un facer as cousas mediante o “pacifismo” e o “respeito ás institucións”.

Porque até nisto reaccionamos como o can de Paulov: ante a palabra “pacifismo” reaccionamos crendo que con só a forza das palabras, con manifestacións, con greves xerais dun día, podemos “convencer” os dirixentes banqueiros patronal de que cesen nesta ofensiva retrógrada de todos os nosos dereitos.

Realmente cremos que o pacifismo pode frear toda esta cadea de inxustizas? Que motivos teñen para parar?

A xanela escrita: As voces do Pamano

2011-11-05T15:19:00.001+01:00

(tardas en lelo entre 4 e 6 minutos)

No período 2006-2009, as librarías galegas, e supoño que o resto de librarías do Reino español, víronse asolagadas, invadidas, por ducias de libros sobre a Guerra Civíl, ao cumprírense os 60 aniversario do inicio, desenvolvemento e fin desa confrontación que sempre se resumiu, falsamente, na luita entre as "dúas españas".

Novelas, contos, ensaios... Neses tres anos condensáronse un monte de títulos que tentaron recuperar parte da memoria do acontencido naqueles anos que sempre se mostraron en branco e negro e, en consecuencia, desfasados e alleos á nosa realidade. Para min, persoalmente, neses anos quedei saturado de guerra civil, fascismo, comunismo, paracuellos, paseos, falanxe, república e demais vocabulario relacionado coa época. Tanto se dixo, tanto se escribiu, que, ao meu parecer, o obxectivo principal, quer dicer, a memoria histórica, quedou mui mui apagado.

Xa pasaron dous anos e, ao meu parecer, o acontecido naquela época, naquel cruzamento de camiños tan crucial na Historia dos pobos da Península, aínda hoxe, para a inmensa maioría de nós (fillos, netos e bisnetos), segue sen nos dicer nada, seguimos sen comprender a súa profundidade, as súas consecuencias.

Por iso, sempre é benvida calquera obra literaria que rompa un pouco, ou muito, co feito até agora sobre este tema, e o leve a outro nivel, que case o pasado co presente, que amose ese pasado desvestido de fatalismo ou de idealismo, que o ensine como o que foi.

As voces do Pamano, do catalán Jaume Cabré, chegou un pouco por casualidade ás miñas mans, e por iso foi dobremente benvindo, por iso e por anovar un tema tan recorrente, por deitar un pouco de ar fresco na maneira de narrar. Porque este romance -que se anticipou á moda da Guerra Civil en dous anos- dá unha nova perspectiva ao tratamento daquela época e, ademais, cun estilo que lembra -un pouco de lonxe- ao mellor Saramago, con saltos temporais que te levan dos anos 40 ao 2000, pasando polos 70, nunhas poucos liñas, o que fai que a obra exixa un leitor atento, non pasivo.

O Pamano é un río -non sei se real ou non- que nace nos Pirineus e pasea as súas augas polas viliñas e aldeas catalás daquela zona, unhas poboacións que ao longo de décadas se viron divididas polo rancor e a inxustiza, da mesma maneira que pasou noutras tantas aldeas, vilas e cidades, dunha maneira sangrante, ao ter os teus verdugos como viciños.

É un río ao cal foron dar as historias e segredos daquela época, que se estenderon, e se estenden, ao longo de máis de sesenta anos, e que se transformaron en voces, voces que calaron á forza, afogadas en sangue en muitas ocasións, unha parte do noso pasado que aínda hoxe non se sabe totalmente.

Voces perdidas.

A Franqueira

2011-10-25T12:01:00.001+02:00

(tardas en lelo de 4 a 6 minutos)

A Orixe. Nesa palabra se resume, para min, A Franqueira.

Aldeíña de pouco máis dunha ducia de habitantes fixos, con máis de cincuenta casas (poucas as habitadas e restauradas, muitas as convertidas en cortes, as abandonadas, as derrubadas), situada no corazón da Paradanta, monte que dá nome á comarca onde se localiza, á cal chegaron os meus antepasados hai dous séculos, provenientes de Batalláns, outra aldeíña, a poucos quilómetros de distancia.

Parróquia, que engloba a outras dúas aldeas máis, Cebreiro e Parada, cunha historia que se remonta a un milenio atrás, co primeiro documento escrito no que aparece o seu nome, datado en 1063, no que se fai raferencia á doazón que fai Fernando I, esposo da raíña Sancha e rei consorte do reino galaico. O mosteiro (primeiro benedito, logo cisterciense), xerme da vila, devaluada co paso dos séculos, coa perda de poder do reino de Galiza, coa emigración á cidade.

A miña relación con esta aldea, alén da familiar, sempre tivo un aquel de telúrico, de comuñón coa terra, porque é o testemuño dun pretérito que aínda pervive, agónico, dun pasado que é metáfora da nosa Terra, do que puido ser e non foi, dunha metáfora, tamén, do que foi a miña vida, de pasar do descoñecimento dese lugar, que de pequeno só era para min a aldea dos meus avós, o lugar onde pasar as ferias, a descubrir o seu pasado, importante, de peso tanto na relixión -a virxe local é benerada desde o século VIII na actualidade é a máis seguida do sul de Galiza e de muitas zonas do norte de Portugal- como na economía da zona -por alí pasaba o camiño real e era lugar de parada tanto para os mercadores como para os nobres-, da mesma maneira que eu fun construíndo a miña identidade como galego.

A igrexa, co pórtico románico datado no 1381 (cunha inscrición en galego: Frei Gonzalo Primo he que començou e acabou), os restos da abadía (con apenas os muros orientais do recinto e os que rodean as terras de labranza dos monxes como testemuña dese pasado), a carballeira (con muros de pedra camuflados polo musgo dividindo as veigas e con árbores centenarias que dan ao conxunto un ar de bosque encantado), o cemiterio vello (totalmente invadido polas silvas, as xestas e os fentos), a disposición da aldea (coas casas agrupadas, unha protocidade vella que nunca chegou a ser), os restos do camiño real empedrado (e cuberto recentemente por alcatrán), as pistas, os sinais daquel pasado perdido, aquí e alá, todo iso dálle á Franqueira un ar de misterio, unhas ganas de querer saber máis, unha calma, que a min sempre me provocaron querer volver, alén dos motivos familiares.

Hoxe, A Franqueira, a pesar de encherse de miles de peregrinos nos días sinalados (a primeira segunda feira de xullo, a Páscoa pequena ou Pascuillas; os comezos de setembro, cos actos en honra da virxe), de visitantes que chegan, pingando, ao longo do ano, a aldea, digo, ten o aspecto de abandono de tantos centos de aldeas espalladas por Galiza adiante. É cuestión de tempo o seu abandono. Sendo pesimistas. O seu lugar estratéxico, a cinco minutos da A-52, a media hora de Vigo e de Ourense e a 15 minutos de Ponte-Areas e Portugal, a súa tranquilidade, a crise, poden ser reclamos para que veñan familias a reformar e a habitar as tristes casas baleiras. Sendo optimistas.

Así, máis unha vez, A Franqueira, unha das miñas raíces, revélase como metáfora do presente: a incerteza do que vai pasar.

De estacións e microcosmos

2011-10-19T14:19:00.001+02:00

(tardas en lelo de 2 a 4 minutos)

As estacións de comboios, para min, sempre tiveron un encanto que ningunha outra amosa: sexa porque nelas sempre se desenvolveron as despedidas ou encontros dos amantes na sétima arte (lembremos a Rick lendo a carta de despedida de Ilsa, corrida pola tinta, en Casablanca, ou a despedida de Céline e Jesse en Antes do amañecer), sexa porque nelas parecen darse cita as persoas máis díspares que chegan ou marchan da cidade.

Teño estado nas estacións máis diversas, desde a máis simplista de Vigo, que semella unha estación de buses, até a máis rechamante de Coímbra, cos seus azulexos onde se achan representadas pasaxes da súa historia nun ton azulado triste, como querendo remarcar que ese pasado glorioso é iso: pasado; e cuxas vías parecen mergullarse nas entrañas da terra neses túneis que aparecen, ao pouco de partir da estación; pasando pola melancólida Gare de Paris-Austerlitz, chea, para min, de melancolía pretérita.

No entanto, a estación que máis pisei, na que máis horas estiven agardando por un comboio, amaldizoando a RENFE, foi a de Compostela. Alí téñome paseado até fartarme, teño corrido ante a inminencia da partida do comboio, teño escuitado música, teño lido e teño observado ao longo de oito anos. Recentemente volvín á estación, volvín perder un comboio que fuxiu diante do meu nariz, volvín esperar, volvín observar: as xentes non mudaron muito, despois dos anos, se callar a maneira de vestir dos postadolescentes universitarios. Segue a estar aquel que se fai o interesante mentres fuma, aquela de bo físico que se fai a estirada, aquel que fala polo telemóbel facendo que todos nos enteremos do interesante das cousas que di, aquela parella namorada, aquel que le o xornal, aquela impaciente, aquel cos ollos tristes, aquel turista, aquela que espera por alguén, aquel peregrino, aquel grupo de amigos que ri alegremente, aquel de seguranza que ten a profesión máis aborrecida do mundo, aquel que observa a todos...

Na estación de comboios, para min hai un microcosmos continuamente cambiante, mais que non deixa de ser unha pequena mostra da vida na cal se achan historias interesantes, reais ou inventadas, sempre cruzadas as unhas coas outras.

Normal que na literatura universal sexa unha metáfora existencial.

A xanela debuxada: "Les mauvaises gens" e "La guerre des tranchées" ou como coñecer a Historia de Franza

2011-09-03T13:23:00.000+02:00

(tardas en lelo de 5 a 7 minutos)

Se hai unhas semanas falaba do retrato que facía Joe Sacco dunha nota a rodapé da Historia palestiniana a través dos seus debuxos e de todo o seu traballo anterior documentándose sobre esta, agora vou falar de dous momentos na Historia francesa, unha que acho descoñecida para a meirande parte da xente e outra que, embora retratada con todo luxo de detalles en libros varios, en documentarios e en filmes, queda perdida para todos na noite dos tempos quedando apenas os seus ecos, afastados.

Do primeiro, As más gentes, trata Étienne Davodeau, escritor de romances en banda deseñada: a través da historia propia dos seus pais, habitantes da rexión de Les Moges, no departamento de Maine-et-Loire, preto de Bretaña, retrátase a historia da Franza da posguerra, das luitas sociais e obreiras, dos sucesivos gobernos que se foron formando, desde De Gaulle até Giscard d´Estaingn, todos de dereitas ao longo de case corenta anos, e da historia dos proxenitores do autor, militantes de diversas asociacións católicas obreiras, cando unha importante parte da Igrexa francesa -e a nível internacional tamén- se decatou de que esta vivía totalmente allea aos problemas daqueles aos que supostamente se dirixía. Así, a grandes trazos, márcase a historia vital dunha Franza que procuraba as melloras de vida que prometía a República, e estas corporízanse nun ex ministro de Vichy, François Mitterrand, que uniu a toda esquerda baixo o Partido Socialista Francés e que se aliou cos comunistas para poder ter garantías de conquistar o Elíseo.

Lendo este romance gráfico decátaste de que, embora as historias da República francesa e do Reino español teñen un abismo entre elas, no fundo a Historia recente destes dous Estados non difire muito a unha da outra, cun PSF que chega á presidencia en 1981, cun PSOE que o fai en 1982, os dous arroupados pola ilusión, polas esperanzas de millóns de persoas que vían neses partidos o progreso, a confirmación dos dereitos dos traballadores, a protección do Estado a nível social.

Mitterrand deixa o Elíseo en 1995, un ano despois Felipe abandonará a Moncloa.

A día de hoxe, nin PSOE nin PSF gozan do respeito, a ilusión e a esperanza de antano.

O seguinte libro, A guerra de trincheiras, de Jacques Tardi, tamén escritor de romances gráficos, desenvolve todo o terror, toda a morte, todo o absurdo que tivo lugar ao longo de máis de catro anos na I Guerra Mundial.

O autor céntrase na fronte occidental, no lado francés, na vida e morte de personaxes, de persoas, de carne de cañón, que morreron para nada. Ao longo das páxinas retrátase a cotidianidade destas gentes, os seus medos, as súas dúvidas, a súa crecente carraxe cara aos altos mandos que vivían a guerra de lonxe e a incipiente certidume de que as palabras patria, liberdade, igualdade e fraternidade só era unha excusa para levalos ao matadoiro.

O romance é duro, expón en trazos brancos e negros unha guerra que estamos acostumados a ver en imaxes en branco e negro, a observar en fotos en branco e negro, mais que tivo batallas crudelísimas, estreáronse canóns de grande calibre, expulsáronse axentes químicos, confrontouse a guerra da vella escola coa moderna que acabara de nacer: morreron millóns de persoas, outras tantas quedaron aleixadas, amputadas, con secuelas psicolóxicas de por vida... Nos campos europeus quedou o xerme da II Guerra Mundial, unha guerra máis dinámica, con máis mortes, co xenocidio, igual de cruel, embora as maneiras fosen outras.

Finalizas a súa leitura preguntándote por que nas escolas, nos liceus, a historia destas guerras queda confinada en dados, en datas, en nomes, e non se centra máis na crueldade, na falta de motivos reais, humanos, para levalas a cabo. Se callar é porque, de se facer así, hoxe os cuarteis estarían desertos.

Os romances gráficos, cando son documentados, cando os seus autores tratan de seren o máis obxectivos posíbel, son unha boa maneira para achegármonos a partes da Historia oculta, a notas a rodapé, que permancen ignoradas.

Son unha xanela máis ao mundo, para entendérmolo millor.

Luitar

2011-08-25T13:20:00.000+02:00

(tardas en lelo de 4 e 6 minutos)

Nestes días que vivemos, de incertidume, de caos, de medo ao Futuro, de portas que se pechan, de muros que se erguen, é inevitábel que, ás veces, te sintas triste, desanimado, derrotado.

Estes días pasados foron unha desas veces, no que ves todo negro, no que o ánimo e o optimismo te abandonan, no que claudicas ante aqueles que che roubaron os soños e a ilusión.

Neste mes de agosto, agónico e invernal, desenvolveuse o "Festival dos abrazos", onde múltiplas disciplinas (música, circo-clown, cinema, teatro...) e a interculturalidade e multietnicidade se deron cita na capital de Galiza.

Onte, na praciña de Xerusalén, unha desas prazas compostelás que se manteñen fóra da vista e do paso do exército de turistas e de peregrinos, unha desas prazas ignotas até para muitos composteláns, proxectouse un documentario, intitulado Camiño a Nahr Al Bared, do xornalista andaluz Sebastián Talavera. Nese documental nárrase, sen dramatismo nin vitimismo gratuítos, a cotidianidade nun campo de refuxiados palestiniano, Nahr Al Bared, no Líbano. Este campo foi destruído en 2007 por tropas libanesas no medio da última guerra da zona e, desde aquela, a vida dos refuxiados palestinianos está nun eterno impase, desexosos de volver a el, desexo que se xunta ao anseio de volver a Palestina.

Ao longo da hora que dura o documentario, o ollo da cámara póusase, sobre todo, na mocidade daquel campo, nos descendentes dos primeiros expulsos palestinianos após a ocupación israelense: pódese ver a nenos a nenas, a rapaces a raparigas, desenvolvendo unha vida normal de escolar, facendo os deberes, indo a aulas, participando nelas, mais no medio dunha paisaxe que semella tirada do Stalingrado de 1942 ou do Berlín de 1945 o do Beirute de 1980. Unha mocidade que, a pesar dunha realidade que lles rouba o Futuro, que lles mina o ánimo, soñan con facérense médicos, enxeñeiros, profesores. Unha mocidade que, a pesar de teren as inquietudes propias da súa faixa etaria, saben o mundo no que viven, falan da traizón do mundo árabe, da traizón de Occidente, do terrorismo, falan cunha sabedoría, cunha firmeza, cunha intelixencia das que carecen, actualmente, unha inmensa porcentaxe dos nosos adolescentes e, incluso, adultos.

O documentario péchase cun vello de 62 anos, un home que no seu cartón de identidade figura como "refuxiado palestiniano", significado de vagabundo, como el mesmo di. El é a Palestina personificada, cumpríndose 60 anos da ocupación israelense. Non lembra o país onde naceu, mais soña con volver, non ten onde viver, mais teima en viver, non ten traballo, mais traballa a terra: negáronse ser humano, mais en teima en seguir séndoo.

Os últimos segundos quedan parados no rostro daquel vello, que olla para a cámara. Cheo de enrugas, cuns ollos tristes mais dignos, o seu rosto é a xeografía palestiniana, a súa Historia recente.

Ollando para aquel rosto, o meu corazón encolleuse, humilde, culpábel por recrearme nas miñas miserias, por admitir a miña derrota existencial, vital.

Saín daquela proxección limpo de negrura, humilde ante as miñas miserias, cun novo brillo na alma, renacido de novo.

Non é que ver a "non vida" daquelas xentes me fixese sentir mellor ante a miña "vida" occidental. Non é que me sentise culpábel por sentirme derrotado cando no mundo hai xente que está realmente desafiuzada. Non é que, comigo, se cumprise aquel refrán que di "mal de muitos, consolo é".

Simplesmente, comprendín que, se aquela xente, aqueles palestinianos, aqueles adolescentes, a pesar de todo o malo que os rodeaba, a pesar daquel "no future" dos Sex Pistols, seguen a luitar por teren unha vida, seguen a conservar o seu orgullo, a súa dignidade, intactos, entón, porque eu, embora toda a merda que me cai, que nos cai, diariamente, por que eu non vou luitar, que teño máis posibilidades, máis medios á miña man?

Hoxe en Compostela as nubes, a névoa, o fresco e a chuvia miúda fan acto de presenza.

Non importa, porque en min, de novo, o sol, quente e pequeno, volve alumear.

A xanela debuxada: "Notas sobre Gaza", Joe Sacco

2011-08-12T17:47:00.002+02:00

(tardas en lelo de 3 a 5 minutos )

Joe Sacco é un contador ideal de historias, de voceiro das xentes e dos pobos que non teñen voz ou chega até nós distorsionada. Así acababa o post que fixera sobre Joe Sacco, comentando as novelas gráficas que lera del até o momento.

Con Notas sobre Gaza, Sacco volve proporcionar voz aos palestinianos e luz sobre unha parte da Historia deste pobo que leva máis de 60 anos no medio das tebras da manipulación, da terxiversación e do esquecemento. Do esquecemento dos propios palestinianos incluso, como se pode ver no romance gráfico, ante as dificultades do propio autor para reconstruír os sucesos acontecidos en 1956, en pleno ponto álxido da guerra árabe-israelense, tras a constitución do Estado xudeu e da "Nakba" musulmán. Uns acontecimentos que quedaron reducidos, como o propio Sacco comenta, a "un par de frases nun informe da ONU", unhas notas a pé de páxina, un rodapé da Historia con maiúsculas.

E é que o conflito palestiniano-israelense corre o perigo de se ir desdebuxando, de ir perdendo todo o terríbel, todo o cruel que contén nas súas entrañas, reducido simplesmente ao confronto entre dous fanatismos relixiosos. Así, que este maltés de nacimento e estadounidense de adopción faga o esforzo de ir xuntando as lembranzas dun horripilante suceso pasado hai xa máis de medio século, para que saia das simples notas da ONU e se eleve á categoría de capítulo dentro da recente Historia de Palestina, é un mérito que hai que recoñecer.

Nas páxinas nas que se desenvolven os sucesos do 12 de novembro de 1956, Sacco segue a retratar a realidade coa que se enfrontan os palestinianos na Faixa de Gaza -como a destrución continua de vivendas ao pé da fronteira, supostamente para dar caza a membros de activistas ou para neutralizar os túneis que conectan a Faixa con Exipto-, e ao mesmo tempo amosa as dificuldades coas que se encontra para reconstruír aqueles sucesos, visitando a testemuñas directas, coa súa memoria afectada polo paso do tempo, e indirectas, que falan do que escuitaron. Así, aos poucos, vai montando as pezas do puzzle que compón aquela xornada de fins do 56 e ensinándonos como as crueldades se poden repetir, fotocopiadas, sexa no Oriente Próximo ou no Leste de Europa.

Aquel día de mediados dos 50, na cidade de Rafah, o exército israelense entrou nela á procura de soldados e activistas palestinianos, e o que debía ser unha operación rutineira converteuse na masacre de máis de cen persoas. As maneiras e os modos do exército de Israel á hora de cometer tais crimes seméllanse, ou case son calcados, ás maneiras e modos do exército do III Reich, había pouco máis dunha década: o terror, a raiba, o racismo, a falta de escrúpulos, o fascismo máis aberto, tiveran toda a liberdade aquel día perdido na noite dos tempos.

No romance gráfico de Jose Sacco, o presente e o pasado palestiniano conflúen nun mesmo ponto, nunha mesma inxustiza: o roubo dunhas terras, da súa Terra, na que sempre viveran, por xentes ás que nunca, nin aos seus antepasados, lles pertencera. O roubo e a morte por unha ideoloxía, tal e como pasara en Polonia, en Alemaña, en Austria.

Nas páxinas de Notas sobre Gaza aparece, por suposto, a subxectividade do autor, mais é inxenuo pensar que algo do que se escriba estea desprovisto deste. Porén, fai falta máis xente así, máis xente que, como Sacco di, non sexa obxectiva, mais si honesta.

Galego internacional

2011-08-03T14:22:00.000+02:00

(tardas en lelo de 1 a 2 minutos)

Se hai uns aniños me dixesen que ía estar nun mesmo espazo con tres persoas, de Franza Polonia e os Estados Unidos, falando galego entre nós, ía ollar a quen mo dixese con incredulidade e pensando que esta querería facer pouco de min. No entanto, eis a realidade: durante o mes pasado de xullo o galego, aínda que fose durante unhas poucas semanas, foi internacional na miña cotidianidade.

Agora, que todo semellan más noticias para o meu idioma materno, coa continua sangría de falantes, co peche de xornais que se exprimen no meu idioma, coa súa persecución cando se pretende que recupere espazos secularmente perdidos, ter esta pequena cura de autoestima supuxo un grande alivio e unha fonte -mellor dito, regato- de esperanza.

Ao longo do mes de xullo, como vén sendo habitual nas últimas décadas, o Instituto de Lingua Galega organizou unhas xornadas internacionais de galego e até a capital de Galiza -así como na Coruña e en Vigo- chegaron persoas de ducias de nacionalidades diferentes, interesados polo noso consumido idioma: estadounidenses, brasileiros, marroquís, franceses, rusos, cataláns, gregos, singapureses... todos movidos polo amor, pola curiosidade, polo interese cara ao galego.

Eu tiven a sorte de acoller durante ese tempo a unha polonesa, estudante de Filoloxía Ibérica e de Medicina, e durante ese tempo puidemos intercambiar experiencias, visións da vida e palabras, embora a maioría das que aprendín en polonés, lamentabelmente, pouco duraron na miña mente, ao contrario das novas que ela aprendeu en galego.

O feito de tratar o meu idioma como un idioma normal, digno de ser aprendido, polo simples gosto de aprender unha lingua, monumento feito por unha parcela da Humanidade para interpretar a realidade, é algo que hoxe, cando só se aprende un idioma polos réditos económicos que se lle poida tirar, se agradece.

Sei que estas xornadas foron unha paréntese da dura realidade, mais para min son sinais do que é a tendencia natural do ser humano, son experiencias que se poden proxectar cara ao Futuro, para ter fe nel, sobre todo nesta época na que só escuridades teiman en proxectarnos.

Sábado de roteiro

2011-07-30T11:46:00.001+02:00

Mao, tan tranquilo.

(tardas en lelo de 2 a 3 minutos)

Hai unhas semanas fomos de roteiro polo Sarela, ese río que pasa discretamente por Compostela e que eu, ignorante, aínda non coñecía. Camiñamos ao longo daquela tarde que falsamente adiantaba o verán, a través de anacos de historia da cidade, con testemuñais curtidorías, muíños e casas, dinosaurios dunha época xa morta, pretérita, que se espallaban ao longo da beira do río, intercalándose con anacos de bosque que che facían esquecer de que Compostela estaba a un par de minutos de onde chantabas os pasos.

Camiñamos con paso animado, xantamos uns bocadillos e fruita, bebemos dunha fonte unha agua revitalizadora, xogamos nos esqueletos dos muíños, que brevemente recuperaban a vida, investigamos hortas e casas abandonadas e misteriosas, desfrutamos do día, que iso significa vivir.

Finalizando o traxecto, ao pé do Campus Sur, uns ruidiños, uns queixumes, chamáronnos a atención. Sabiamos o que eran, mais non de onde saían. Afinal, de debaixo da plataforma de madeira que compuña ese treito do roteiro, saíu un gatiño, de poucas semanas, fraco mais atrevido, negro e branco. A miña compañeira non o dubidou, mais eu si, por mor da miña asma. A dúbida estendeuse. Finalmente, dunha maneira salomónica, dixen: "que decida el", e pouseino no chan. Nós fixemos ademán de marchar e el, loxicamente, veu detrás nosa.

E así pasaron os días, desparasitándoo, alimentándoo, mimándoo, levándoo á veterinaria, que lle descubriu un virus, curándoo, e vendo como se repuña. E así, Mao, entrou nas nosas vidas.

Desgraciadamente, a miña asma impúxose e, finalmente, Mao tivo que marchar, á casa da miña cuñada.

Sabendo as desgrazas que hai por toda parte e diariamente, que sofren humanos e non humanos, é triste consolo saber que lle salvache a vida a un gatiño, seguramente abandonado pola nai ao sentir esta que se achaba enfermo, mais hai días que iso vale, e velo, semanas despois, medrado e forte, dinámico e brincallón, éncheme de alegría, sobre todo sabendo que a morte pode igualar un micho a unha persoa.

E iso xa me chega.

María

2011-07-27T17:36:00.001+02:00

(tardas en lelo de 1 a 2 minutos)

Finalmente pasou. Que che morra alguén achegado é algo inevitábel. A min tocoume agora, e foi a miña avoa, con 90 anos, seguindo a orde natural da vida. Non sei se iso serve de consolo. O único que sei é que é e será sempre unha ausencia, un oco que quedou na miña vida, na miña cotidianidade, na vida e cotidianidade da miña familia, comezando pola miña nai. A vida segue e, como unha boa amiga miña dixo, agora toca ollar para adiante e, dentro dun tempo, comezar a lembrar á miña avoa, a miña avó, como se di por estes lares, só con cariño e cun sorriso, embora o pouso de tristura sempre quede. De momento, María Seoane Tellado, será, para min, lembrada como a muller que axudou á miña nai a educar a súa prole, que me cuidaba en Bouzas, que me compraba phoskitos e bolachas Príncipe, que me cantaba cancións do século XIX anticarlistas; unha muller que sempre sempre sempre traballou no campo, apenas viaxou fóra da aldea, pariu tres fillos dos cales sempre se preocupou, viviu a vida que quixo, independente e forte ante un marido que sempre estivo ausente, e morreu na mesma casa onde nacera, rodeada dos seus fillos, da súa familia, de xente que a quería. Os seus ollos profundamente azuis e pequeniños destilaban sempre simpatía, amabilidade, interese e cariño. Non podo evitar pensar que unha parte das miñas raíces, do meu pasado e, en consecuencia, un pouco de min, morreu con ela.

Embora a vida siga

María é a da dereita. Á da esquerda é a súa irmá, que a acompañou, case día a día, ao longo de 86 anos.

Ode ás Festas do Bairro

2011-07-06T13:16:00.001+02:00

(tardas en lelo entre 2 e 4 minutos)

Pasou o día, pasou a romaría, mais o sentimento de alegría, de telo pasado ben, non.

Mais unha vez as Festas de San Pedro volvéronme deslumbrar: como todo un bairro se entrega e se implica na organización -que se estende ao longo do ano- dunhas festas, na súa posta en marcha, e como son os resultados, é algo que non se ve todos os días.

Embora comezaran o mércores 29 -con contacontos, circo, danza...-, eu entrei nas festas o xoves 30, asistindo a un mui bo concerto folclórico (sen ter que ir a Ortigueira), da man dos Vilarachos, dos Tanto me ten e dos Tiruleque, nunha praza 8 de marzo máis ateigada do que nun principio crera. O venres 1 foi unha continuación da noite anterior, mais esta vez coa trepidación da banda Crebinsky e a súa música gypsy que lembraba ás veces a Goran Bregovic, a tranquilidade do reagge -por momentos excesivamente tranquila- dos Dandy Fever e a extravagancia de Fluzo, ao que non sabería mui ben como calificar co seu rap e o seu DJ que se comunicaba co público a través do auricular dun teléfono.

E así chegábase ao sábado 2, coa rúa pechada ao tráfico, con circos, contacontos, pasarrúas, postos ofrecendo toda clase de cousas, desde libros até artesanía, pasando por produtos ecolóxicos ou simplesmente bebida, e con San Pedro tomado por toda clase de persoas, por todo tipo de tribos urbanas, por tipos díspares de nacionalidades: hippies con "pijos", turistas con parroquianos, negros con asiáticos, borrachos con curiosos, vellos con novos, galego con alemán, castelán con inglés... Todo nunha amálgama case perfeita, onde un, por momentos, chegaba a querer que a vida fose sempre así: unha continua festa intercultural, transfronteiriza, de borracheira esmorgante e de cultura popular.

O domingo 3, as festas despedíanse até o ano a seguir, mais non por iso o facían con tristura, se non por todo o alto, cun xantar popular no parque de Belvís, ao son dos instrumentos tradicionais, bailando, bebendo, comendo e rindo, esquecéndonos durante unhas horas de todo o mau e deixando entrar tan só o bo.

Co sol xa póndose, con Compostela xa escurecendo, a xente foise retirando, case ao mesmo tempo que gaiteiros, pandereteiros e demais artesáns do pentagrama, foron coa música a outra parte -e nunca millor dito, xa que as súas notas foron escoitadas, momentos depois, nun bar coñecido da trastenda de San Pedro-.

Aquela noite a xente deitouse cun sorriso na boca, e iso ten mérito.

Ten mérito para uns veciños que se xuntaron e, desinteresada e autoxestionadamente, organizaron ao longo do ano -e dos pasados anos-, unhas festas ás que cada vez acode máis xente, porque alí todo o mundo ten cabida, todo o mundo o pode pasar ben, e todo o mundo pode deixar o mau que hai no mundo na Porta do Camiño durante unhas horas -ou días. E iso xa vale muito.

Faltan cousas que contar sobre estas festas, mais eu só fixen un bosquexo do que foron, para min, as festas de San Pedro 2011, unhas festas que fan que siga a crer no Ser Humano, xa que están desprovistas de todo egoísmo e vestidas de toda a solidariedade e boa fe.

E iso é algo bo.

Eis por todo isto a miña Ode ás Festas de San Pedro.

A multivisión da derrota

2011-06-01T12:16:00.000+02:00

(tardas en lelo de 5 a 7 minutos)

Hai dez días foron eleizóns municipais e autonómicas. O suficiente, do meu ponto de vista, para valorar os resultados desde a distancia temporal.

Cos ecos de Stephane Hessel escoando polo catro cantos do Reino español, pola primeira vez na democracía posfranquista, unhas eleizóns achábanse condicionadas por unha grande crise e por un movemento cidadán e, polo tanto, político, fóra de partidos e institucións.

Naquel día, non foron poucos os que pensaron que os grandes partidos, a encarnación do bipartidismo, quer dicer, PP e PSOE, serían os grandes derrotados e que, se callar, os partidos castigados eternamente polo sistema eleitoral rexido polo sistema D´Hont, terían un grande pulo, ou que a abstención ou os votos en branco serían igualmente os gañadores.

Nada diso pasou.

Como sempre, foi un dos grandes, neste caso o PP, o que se fixo coa maioría dos votos na meirande parte dos comicios, quer municipais, quer autonómicos, e o único realmente derrotado foi o PSOE, cos níveis máis baixos de votantes de toda a súa historia.

Venceu a dereita, perdeu a esquerda.

Iso foi realmente así?

Embora as eleizóns municipais tradicionalmente non se equiparan ás estatais, semella que esta vez os votantes quixeron mandar unha mensaxe, un castigo, ao partido do goberno. Nunha crise como a que levamos anos a sofrer, cun desemprego de 5 millóns de persoas, con medidas antisociais como a reforma laboral, as sucesivas privatizacións do pouco que queda por privatizar e a axuda aos bancos, culpábeis de boa parte da crise, os votantes quixeron expresar o seu descontento.

Mais, por que votar ao PP? Por que votar a un partido que o único que fai é criticar as políticas do PSOE sen dar, claramente, unha resposta á crise? A un partido totalmente salpicado pola corrupción? A un partido que nos lugares onde goberna demostra non o facer mellor que o partido que se acha na Moncloa? Por que non dar unha oportunidade aos partidos pequenos? É que os cidadáns españois son, realmente, de dereitas?

A primeira vista, e cos dados, en bruto, na man, podemos responder á última pregunta dunha maneira afirmativa. Ou somos parvos ou de dereitas (ou as dúas cousas).

No entanto, hai unha diferenza real entre o PSOE e o PP? Podemos ver, en todos e cada un dos concellos, autonomías e nos sucesivos gobernos estatais, que estes partidos defraudaron, roubaron, mentiron e traizoaron a aqueles que sempre din representar: desde as grandes privatizacións do PSOE dos 80, que destruíron o tecido empresarial e económico do Estado, até a liberalización do solo do PP nos 90, que iniciou a burbulla inmobiliaria; desde os escándalos de corrupción a maior ou menor nível até o caciquismo, sempre estes dous partidos demostraron representar a outros, con traxe e garavata.

E Esquerda Unida? Por que leva décadas caíndo en picado?

Mais, e a nível nacional? Por que o BNG non conserva, salvo escepcións, as alcaldías que consegue? Por que tamén ten unha tendencia á baixa? Por que o PNV nas últimas veces que gañou foi en colición con EA? Por que CiU tamén tivo unha tendencia á baixa até as últimas eleizóns autonómicas?

Volvendo ao 22M: aquela noite de eleizóns, os que se consideran de esquerdas sentíronse derrotados, os de dereitas vencedores? Mais, é esa a verdade?

Se vemos polo miúdo os resultados das eleizóns, tanto municipais como autonómicas, podemos ver dados que nos poden deitar outra leitura ben diferente: pódese ver que onde gobernaba o PSOE, en xeral, efectivamente, este descendeu; porén, onde goberna o PP, en xeral, tamén se pode ver que, ou ben se mantén ou ben baixa. Tamén se pode ver como as opcións nacionais ou rexionais soben, como no caso do partido de Cascos en Asturias ou CiU en Cataluña. E pódese ver, igualmente, como EU ten un leve resucitar. Mención á aparte ten Bildu, cuxos trescentos mil votos demostraron, de forma enxordecedora, como durante unha década estivo sen opción política unha alta porcentaxe da poboación euscalduna.

Que se pode tirar como conclusión a todo isto? Que os cidadáns do Reino de España se achan confusos. Confusos porque se lles acaban as opcións, porque levan vendo como ao longo de tres décadas o partido estatal, o nacional ou o rexional marchaba cos seus soños, cos seus desexos. O feito de que a mocidade acampase nas prazas de todo o reino fixo, ao meu modo de ver, que os menores de 25 anos se mobilizaran, que votaran, e nese dado talvez se poida ver o resucitar de EU ou a suba da participación nas eleizóns.

A auténtica esquerda hai tempo que desapareceu: non se acha nin nos grandes partidos estatais nin nos nacionais, se non, non se entende que non goberne un BNG, ou que non siga unha ERC. Se un partido de esquerdas, fai unha política de esquerdas, é lóxico que perda?

A leitura final que se pode facer a estas eleizóns, alén de seren unhas estatais adiantadas -forzadas pola crise-, é que, por suposto, o PP gañará as eleizóns do ano que vén, coa súa mensaxe populista, mais iso forzará a que, cando a costa abaixo sexa máis pronunciada, con Rajoy no poder e o PSOE aínda queimado, non haxa unha opción real que se acomode ao Estado de dereito nin as normas da Carta Magna.

Mui ben terao que facer de novo o PSOE para que a xente volva confiar nel, porque se non unha crise da democracía actual estará pronta a estoupar, se non o está xa.

E nin un millón de Mossos d´Esquadra poderán calmala a paus.

Humanos, non só palestinianos

2011-05-17T19:39:00.000+02:00

(tardas en lelo de 2 a 3 minutos)

Recentemente vin o documentario, Checkpoint rock, realizado polo cantante euscaldún Fermín Muguruza. Nel amósasenos exemplos da música que, actualmente, se fai naquel anaquiño de terra tan castigada, tan conscientemente esquecida e tan, muitas veces, tan hipocritamente lembrada: ao longo da súa hora e pico de duración, podemos escuitar desde ritmos clásicos, arrolados polo laude, até rock, pasando polo rap.

Lonxe de ser unha simple mostra do panorama musical de Palestina, ou aproveitar o tema para que xorda no espectador a pena pola inxusta Historia recente dos habitantes e refuxiados dese país, Checkpoint rock é unha pequena achega á humanidade daquelas xentes do Próximo Oriente, da súa realidade, dos seus soños, das súas vidas, contadas polos artistas que no documentario aparecen: inspirados todos polo poeta nacional Mahmud Darwish, danlle ás súas composicións a pegada dos seus pensamentos, dos seus anseios, das súas feridas, dos seus medos, sen dar nunca espazo á compaixon por parte do que os escuita.

Filmado con delicadeza, amosando a fermosa luminosidade que inunda aquel recanto do mundo, que nin sequera estropea o quilométrico e vergoñento muro que separa o Estado israelense do resto da Palestina que aínda non conseguiu fagocitar, no documentario aparece unha Palestina sen terroristas islamistas, sen ollos con permanente odio, vivos, sinxelos, como calquera de nós, occidentais inmunes ás miserias que ocorren a miles de quilómetros da nosa "segura" e "avanzada" Europa.

Vendo Checkpoint rock entendemos mellor os palestianianos, achegámolos máis a nós, xa que, ao fin e ao cabo, en palabras do poeta Darwish, son seres humanos que rin, viven, e incluso teñen unha morte normal. Non só os matan.

Buscar más artistas como Checkpoint Rock en Myspace Music

(Podédelo descargar aquí)

A ignorancia especializada

2011-04-29T14:59:00.000+02:00

(tardas en lelo de 4 a 6 minutos)

Como xa dixera noutro post, hoxe vivemos nun momento no que máis información e formación temos ao noso alcance e menos uso facemos dela: o sistema de desigualdades márcanos un único obxectivo a cumprir, ser algo, unha única cousa, peón, profesor, albanel, cientista... cando o ser humano ten a capacidade de diversificarse, de dominar múltiplas disciplinas, de ser un ser humano universal.

Isto vese, por exemplo, na industria alimentar, que leva décadas ditándonos que comer e como: delegamos nuns empresarios para que planifiquen a nosa alimentación, cando eles non son nin nutricionistas, nin dietistas, nin endocrinos, nin teñen preparación médica: o seu ollar só se dirixe nas ganancias e pouco máis, se ben é certo que nos últimos anos teñen mudado algo esa filosofía aínda que sexa só para disfrazar os seus produtos como sans, biolóxicos e ecolóxicos, a pesar de que estes adxectivos poucas veces chegan a alcanzar o calificativo de verdadeiro.

Desta maneira, hoxe en día, temos instalada a idea de que sen esas grandes empresas, multinacionais que asoballan o pequeno comercio e a produción local, sen esas grandes marcas, non poderiamos pasar e a nosa vida sería máis complicada.

Porque, quen nos proporcionaría o almorzo? Quen nos facilitaría comida de fácil elaboración? Como poderiamos facer o que eles nos dan xa feito?

No entanto, a verdade é outra, e se aprendesemos a valorarnos, a decatarnos de que podemos ser máis autónomos do que cremos e a ser conscientes de que o que catamos non son, na realidade, os auténticos sabores e si unha suma de aditivos e de potenciadores do sabor, aprenderiamos máis sobre a nosa alimentación, saberiamos realmente que é o que comemos, desfrutariamos máis facendo e saboreando a comida.

Hoxe, grazas a internet, temos ao noso alcance un enorme número de receitas caseiras, de toda clase, e coas nosas mans podemos facer iogurtes (naturais, caseiros, de sabores), pan (desde o máis clásico até de hamburguesas e perritos), salsas (como a maionesa), confeitaría varia (desde biscoitos até pancakes), bolachas, pizzas (facendo incluso a masa), marmeladas (de toda clase), purés, hamburguesas, masa fresca (revelador Jamie Oliver).... E todo acompañado por comidas de toda clase, desde as simples até as máis elaboradas, centrándonos máis nos legumes de temporada e reducindo o consumo dunha carne cada vez máis hormonada e contaminada: todo é ter paciencia, buscar en Google e en Youtube e mergullar tamén polas librarías que teñan sección culinaria.

Os produtos enumerados poden levar a pensar que a súa elaboración é complicada, lenta e aborrecida, mais muitos deles fanse rápido e case sos (como, por exemplo, o iogurte), outros empregan poucos ingredientes e menos tempo (como a masa, comprando unha máquina de facer esparguete non mui cara). Comezando por estes, seguro que máis dun se animará a ir máis alá, alén de animar a quen o rodea a participar.

Erguernos pola mañán, almorzar unhas torradas dun pan amasado onte, con marmelada caseira; xantar unha pizza elaborada completamente por un mesmo, tomar de sobremesa un iogur feito a noite anterior e cear uns esparguetes feitos un cuarto de hora antes... Todo isto fará que nos sintamos máis úteis nun mundo que só nos pide ser unha peciña da enorme engranaxe que é o sistema capitalista e, alén diso, que saboreemos millor os alimentos e sabendo exactamente que é o que levamos á boca.

Isto que digo pódese estender a outros campos: nocións de electricidade, fabricar pasta de dentes, cultivar desde plantas aromáticas até tomatiños (se somos urbanitas, segundo o espazo da terraza, claro!), saber máis doutras disciplinas alén da que estudamos (Literatura, Historia, Matemáticas...). Ir sumando coñecimentos, teóricos e prácticos, que nos vaian completando, até formar ese home novo do que falaba o Che, máis libre, tolerante.

Millor.

Xanelas 3.0

2011-04-02T19:02:00.000+02:00

(tardas en lelo 1 minuto)

Aquí vos apresento a nova cara de Xanelas. Nada novo baixo o ceo, mais penso que sempre é bo darlle un lavado de cara ao teu blogue, cada certo tempo, facelo máis atractivo e acrecentarlle novidades.

Unha desas novidades é o feito de que poidades, cun simples clique, pór a vosa opinión sobre o post que toque: "legal / bo", para cando vos quede unha impresión óptima a súa leitura; "interesante / útil", para cando aprendades ou vos enteredes de algo que non sabiades ou deite unha nova luz sobre a vosa opinión sobre o tema tratado; "nin cheira nin fede", para cando a leitura do post non vos achegue nada, non vos interese ou non vos suscite ningún tipo de comentario.

Pois nada, espero que vos resulte atractiva a nova imaxe do blogue e de que o sigades frecuentando.

A fraxilidade do dixital

2011-03-30T14:54:00.003+02:00

(tardas en lelo entre 1 e 3 minutos)

Bo, finalmente volvo actualizar o meu blogue, após semanas perdido -informaticamente falando- por unha má "xestión" informática.

Con efeito, por mor dun formateo, que levaba anos a demorar, que levei a cabo de maneira chapuceira, vinme sen arquivos de texto e de imaxe, que tardei días en recuperar.

Esta experiencia que, por suposto, non recomendo a ninguén, certificou a impresión que, de sempre, teño sobre o mundo dixital, sobre todo a nível de usuario.

Até agora, as fotos, os textos, todo o formato que agora nos acostumamos a ter dixitalmente, tiñan un soporte físico e, a non ser que se che queimara a casa, era mui difícil que o perdeses. Agora, teste que fornecer de copias de seguridade varias, de non esquecerte de renovalas periodicamente, para evitar o tipo de contratempo ao que me referín ao comezo.

Supoño que, na verdade, o que hai que facer é acostumarse a tratar o formato dixital como o que é: algo diferente ao que tiñamos até agora.

Por outra banda, a perda dos meus documentos levoume a saber que, aínda que formatees a túa computadora e perdas os teus dados, sempre vas poder recuperar, se non todo, unha grande parte deles. Eu, persoalmente, empreguei estes programas, que, desde a miña ignorancia informática de simples usuario, acho mui bos:

- "GetDataBack", na súa versión full (xa que se non, o programa que descargues será de proba e non che permitirá recuperar os dados que desexes)

- "PhotoRec", que se centra nos arquivos de imaxe

- Para recuberar documentos de word hai varios programas, como o "Repair my word"

Quer dizer: que se vos pasa o que a min, tranquilos!, armaivos de paciencia, non instaledes nada que non sexan os programas de recuperación -xa que, cantas máis cousas instaledes, menos posibilidades teredes de recuperar o que teñades perdido-, e ao choio!

Alén diso, cabe nomear un programa que eu considero mui útil, o "Dropbox," unha especie de disco duro virtual, ao cal poderedes subir as vosas cousas; contades con 2 xigas de balde, así que para os que teñan só documentos de texto resultaralles perfeito.

En fin, supoño que todo ten o seu por que, e desta pequena "aventura" saio con máis coñecimentos e máis precavido para vindeiras "operacións" informáticas.

As “revolucións” ou como evolúe o Imperialismo

2011-02-03T21:32:00.005+01:00

(tardas en lelo entre 5 e 7 minutos)

O 21 de xullo de 1209, un exército de cruzados posicináronse diante de Béziers, no territorio da Occitania histórica, actual Franza. Simón de Montfort, conde de Leicester, á fronte do exército, atacou a cidade e exterminou unha parte de poboación, sen ter en conta a súa filiación relixiosa e, segundo a crónica de Cesareo de Heisterbach, xermano e monxe cistercense, pronunciando a frase: mataios a todos, Deus recoñecerá os seus!

As 8.000 persoas que morreron nesa masacre, foron testemuñas cegas e xordas do declive dos condes de Occitania e do engrandecemento de Franza como reino e, despois, como Estado. Porque aquela cruzada, a cruzada albixiense, unhas das últimas que houbo, foi a grande oportunidade do rei de Franza Filipe II e do Papa de Roma Inocencio III para facer desaparecer do mundo un inimigo político. E a relixión foi a excusa para facelo, ao luitar contra os herexes cátaros.

Ao longo da Historia da Humanidade, os motivos polos cales a xente guerreou foron evoluíndo: desde a pura supervivencia, pasando pola luita polos territorios de caza, até por facer medrar o territorio, medrar as riquezas, sometendo a pobos. No entanto, conforme foi evoluíndo a intelixencia humana, conforme as clases foron nacendo, foi preciso inventar inimigos para que os pobos foran convencidos polos dirixentes para deixar a súa vida pacífica e morrer no nome de algo.

Na idade media, o argumento esgrimido, no mundo Occidental, foi sempre a relixión, cando comezaron os reinos a ocupar o lugar do extinto Imperio Romano. Esta excusa tamén foi a usada, xa na idade moderna, para exterminar os indios americanos, para sometelos, para escravizalos, para exterminalos, dicindo a Igrexa que eran herexes e que non tiñan alma.

Na idade contemporánea, e co ascenso da burguesía ao poder, apareceu o laicismo e o nacionalismo, e os motivos relixiosos foron reemprazados polos patrióticos, e a xente ía guerrear pola patria. Así, Inglaterra, Franza, os Estados Unidos, comezaron a levantar os seus bastos imperios.

O século XX áchase representado por dous feitos principais: as guerras mundiais ou imperialistas e a realización do socialismo. Tais feitos son antagónicos mais, porén, serviron para que o sistema de desigualdades seguira xustificando os seus actos de agresión e expansión do poderío económico e militar; así, temos, por unha banda a Guerra do Vietname, mandando a ese país do Suleste asiático a centos de miles de postadolescentes ianques para liberar os vietnamitas de non se sabía que; temos o golpe de Estado de Chile, que pariu 30.000 mortos e a defenestración dunha República lexítima; exemplo da querenza dos EEUU por evitar o Efeito Dominó. E, por outra banda, as guerras mundiais, a primeira para liberar Bélxica da ameaza xermana e, a segunda, para luitar contra o fascismo nazi-italiano e do militarismo xaponés.

Acababa o vello século XX esgotado de guerras e mortes e, tamén, sen inimigos que combater. Así, co XXI, acabado de parir, estreábase tamén unha nova modalidade de contrario: o terrorista islámico, que non dubida en incrustar avións de enormes dimensións, contra edificios enormemente dimensionados, coa gracilidade dun colibrí, que xoga ás agachadas en cobas sen que os satélites ianques dean con el, coa mesma facilidade dun pícaro.

No entanto, a evolución da Humanidade non para, e da mesma maneira que a xustificación relixiosa tardou séculos en caír, en verse superada, cada vez os inimigos xustificativos tardan menos en perder a credibilidade e, en consecuencia, o apoio popular aos gobernos para combatelos. Vense, apenas iniciada a segunda década do XXI, os terroristas con xilaba turbante e AK, con barbas e ollar desbordante de odio, cada vez máis lendarios, menos críbeis. Vese o terror de Al-Qaida como unha simples pantomima e, en consecuencia, o sistema de desigualdades, corporalizado no Imperialismo, ten que evoluír, adaptarse aos novos tempos.

O novo conceito xa apareceu na década de 90 do pasado século, cando, acirrada por alemáns e ianques, Iugoslavia, que nunca tivera problemas étnicos nin relixiosos, foi fragmentada polo nacionalismo fascista ao longo de dez anos, parindo nacións que endexamais existiran e que non tiñan conciencia de selo. Ese conceito, de provocar cambios de goberno, de coxuntura política, seguiu póndose en prática no período 2000-2010, coas sucesivas revolucións de cores no antigo bloque socialista, e parece que agora xa a evolución da agresión imperialista entrou nunha nova fase.

Porque desestabilizar un goberno parece non ser difícil, e sementar o caos apoiando as faccións contrarias ao goberno é máis barato que invadir o país e menos molesto que andar con golpes de Estado.

Exemplo disto último son as múltiplas revoltas no mundo árabe, que xorden nos países gobernados por mandatarios que resultan incómodos ao Imperialismo -sexa do país que sexa-, aproveitándose do descontento popular e prometen cambiar as cousas para deixar todo como estaba.

En Tunisia mudará o goberno, en Exipto mudará o goberno... En Marrocos? En Israel? Felicitarémonos, alentados polos media, ao ver os árabes respirar ares de liberdade, escapándonos o feito de todo iso forma parte dun conflito que leva anos fraguándose nos subterráneos do sistema de desigualdades desde a Primeira Guerra do Golfo, que se manifesta nesta crise que se estende até 1973. Un conflito que enfronta a ianques e chineses pola materia prima en África, que enfronta a rusos contra europeos e/ou ianques polo que resta da antiga URSS, unha guerra que se disfraza, que muta as súas maneiras, o seu aspecto, pero que busca o mesmo de sempre: apropiarse de mercados, de materias primas, de zonas xeoestratéxicas.

O sistema de desigualdades sempre quere, nun mundo finito, medrar até o infinito, sen importar cantos cadáveres deixe polo camiño, e cando acaba co espazo que ten, busca/rouba/ocupa outro.

Para iso precisa de inimigos, sexan cais sexan, e de convencer o mundo, o seu “Mundo libre”, de que eses son o Mal a exterminar.

O problema aparecerá cando nos cansemos de sermos enganados.

Sobre a montaña rusa vital

2011-01-29T18:09:00.005+01:00

(tardes en lelo entre 1 e 3 minutos)

Desde que estreei a miña época adulta sinto en muitas ocasións que me acho nunha montaña rusa de incerto percurso.

Hai momentos, poucos, nos que me acho no máis alto, observando a paisaxe, aló arriba, exultante de alegría e sentíndome o rei do mundo. Hai momentos, poucos, nos que me acho no máis baixo, rodeado das sombras que o esqueleto da construción de feira deita sobre min. No meo, momentos nos que parece que vou subir e, de súbito, baixo, momentos nos que parece que vou baixar e, de súbito, subo. De momento nunha estiven nun treito estábel, no que comodamente me ache sentado, relaxado, desfrutando da viaxe.

Ás veces encóntrome cansado, ás veces forte, nalgunha ocasión vin a sombra da derrota pairando sobre min. Nunca me sentín vencedor.

Non sei se o resto da miña vida será así, se algunha vez me apearei desta tola montaña rusa, á que eu nunca pedín subir, mais do que estou seguro, aínda que apareza a sombra da dúbida nalgunha curva do traxecto, é que nunca vou descarrilar.

Entrementres, aquí estou, a subir.

A xanela feminina: Marilyn Monroe

2011-01-19T21:15:00.002+01:00

(tardas en lelo entre 3 e 5 minutos)

Ai maldita sexa gostaría de estar / morta -absolutamente non existente- / ausente de aquí -de / todas partes mais como o faría / Sempre hai pontes- a ponte de Brooklyn / Mais encántame esa ponte (todo vese fermoso desde a súa altura e o ar é tan limpo) ao camiñar parece tranquilo a pesar de tantísimos / carros que van como tolos pola parte de abaixo. Así que / terá que ser algunha outra ponte / unha fea e sen vistas -salvo que / gosto en especial de todas as pontes- teñen / algo e ademais / nunca vin unha ponte fea-

Marilyn Monroe, estrela de Hollywood, unha das mulleres máis sexys do mundo do cinema, cunha voz fermosa e sensual, loura, parviña, inmortalizada no Paseo da Fama de Hollywood Boulevard, con problemas coas pílulas, amante dos irmáns Kennedy, morta en estrañas circunstancias... Marilyn Monroe, disfrace co que se paseou polo mundo Norma Jeane Mortenson (aínda que xa, de bebé, mudou pola primeira vez de apelido, Beaker, por mor da súa nai, xa que o pai non era o ex-marido desta).

Marilyn Monroe, superdotada cun coeficiente de 164 (máis que Einstein, con 160), amante da poesía (Walt Whitman, Samuel Beckett, Gustav Flaubert, Jack Kerouac...) e da literatura en xeral (a súa biblioteca chegou a ter 400 volumes), inqueda por entenderse a ela mesma e ao mundo: como di o propio Antonio Tabucchi "ninguén sospeitaba que no interior dese corpo vivía a alma dunha intelectual e poeta".

Porque Marilyn naceu nun mundo onde ser intelixente e ter un marabilloso corpo baixo a condición de ser muller, eran cousas incompatíbeis. E, se callar, xunto cunha infancia nada estábel -cunha nai enferma e pobre e pasando por varias familias adoptivas-, iso foi o que provocou esa ansiedade, ese carácter depresivo e triste, esa dependencia aos fármacos. Nun mundo de homes, ninguén entendeu, ou nin quixo entender, a Norma Jean que había no seu interior, e xa afinal, nin o propio Hollywood quixo entendela, cando Marilyn acabou sendo alguén molesto, indisciplinada nas rodaxes. Poucos a defenderon, a arrouparon, salvo Marlon Brando, Dean Martin ou Clark Gable (no que, se callar, vía o pai que endexamais tivera).

Se Marilyn Monroe nacese hoxe, pode ser que fose unha grande artista do cinema tamén; pode ser que fose unha grande intelectual, gañando até o Premio Nóbel. Mais, no entanto, os clixés de onte son os mesmos agora e, se callar, Marilyn acabase igual que como acabou: soa, triste, depresiva e suicidándose (Socorro, socorro, / socorro. / Sinto que a vida se me achega / cando o único que quero / é morrer)

Recentemente publicouse un libro (Marilyn Monroe: Fragmentos, editado por Seix Barral) que recolle poemas, notas, páxinas de diario escritas entre 1943 e 1962 que resultan, en boca de Tabucchi -quen prologa a publicación- "a quete dunha persoa que se procura a si mesma neste mundo". Nas liñas escritas por Norma/Marilyn, revélanse as "ganas de seguir a aprender, movida -ela- por un forte desexo de comprender os demais, o mundo exterior, o destino e, por suposto, o seu propio ser. Tomaba notas, reseñaba as súas ideas e sentimentos e exprimía a sua perplexidade", anotan Buchtal e Comment, os editores, no volume.

Marilyn Monroe é un exemplo máis do ostracismo ao que son sometidas as mulleres, desde hai séculos, a toda serie de prexuízos e clixés, de inxustizas, como que unha muller que é guapa é parva, unha muller que desfruta co sexo é unha ninfómana, que unha muller é por natureza sensíbel e chorona, que unha muller que destaca está influída polo seu home... Mais Marilyn soubo enfrontarse a todos os homes cos que se topou, soubo vivir nunha industria tan devoradora como a de Hollywood e, nos 36 anos nos que viveu neste mundo, tentou comprendelo, aínda que sen éxito.

No entanto, sempre nos causará graza que Marilyn tivera nas súas mans o Ulises de Joyce.

A eterna derrotada

2011-01-12T21:01:00.001+01:00

(tardas en lelo entre 5 e 7 minutos)

Esta semana comezaba co anuncio da ETA dun alto o fogo "permanente, xeral e verificábel", segundo as súas mesmas palabras. Dito anuncio foi recebido polas entidades políticas e as policiais con cepticismo: o propio presidente do Goberno, Zapatero, declaraba nun programa da tevé, ese mesmo día, que só valía "o fin definitivo da banda"; quer dicer: que non había negociacións posíbeis, que non se ían sentar a falar, que ían seguir a deter etarras e a todos aqueles que apoiaran a organización armada.

A día de hoxe, máis de 50 anos despois de constituída a ETA, esta acusa o acoso, vala a redundancia, á que está sometida polas forzas policiais española e francesa, e á corrente de claudicación que percorre os propios militantes e simpatizantes e a esquerda abertzale en xeral.

No conxunto do Reino de España, a día de hoxe, pouco importa xa o conflito basco máis que aos propios bascos, afogada a cidadanía española pola crise.

No entanto, o que se cabe preguntar, a día de hoxe, non é se a ETA vai manter o alto o fogo, ou se o Estado español non vai parar até que a ETA se rinda; do meu punto de vista, a pregunta acertada é por que esta organización armada basca segue en activo após máis de meo século?

Se callar, como sempre, cumpre facer un pouco de Historia antes de responder e de seguir a facer preguntas ao ar.

En decembro de 1958 nacía a organización Euskadi Ta Askatasuna, máis comunmente chamada a ETA. Esta organización xorde coa intención de conseguir a independencia de Euscadi e, após isto, construír o socialismo nel.

Tal e como se di no preámbulo da Declaración de Alxer, do 4 de xullo de 1976, reunímonos en Arxel para proclamar que todos os pobos do mundo teñen o mesmo dereito á liberdade (…) o dereito, se están asoballados, de loitar pola súa liberación. Na época na que se constituíu a ETA, o rexime fascista de Franco achábase en pleno apoxeu, contando xa co recoñecimento internacional, a pesar do Caudillo ser un dos artífices do derrocamento da II República española e de ser un dos culpábeis da morte de centos de miles de persoas na Guerra Civíl e na súa posguerra.

Así, en pleno rexime fascista, que xurdira unha organización armada, coma a ETA e, despois, a FRAP e os GRAPO, tiña todo o seu sentido, personificando a luita do pobo contra a tiranía.

Porén, que é o que fai que unha organización armada independentista, unha vez morto Franco, continúe a súa actividade e, incluso, a incremente?

Até a morte do ditador, o 20 de novembro de 1975, dezasete anos despois da súa fundación, a ETA matara a 44 persoas. O 30 de novembro de 1992, un subtenente da Garda Civil morría en Madrí tras estoupar o carro que ocupaba: era a vítima 796 cumpridos tamén dezasete anos da morte de Franco.

Hoxe en día, a ETA é chamada “banda terrorista” pola meirande parte dos meos de comunicación, porén, noutros meos de comunicación estranxeiros é tratada como “organización independentista”.

Chamando banda á ETA o que se pretende é minorizala, dicer que son catro (e o tambor). Porén, existen uns 500 presos da ETA nos cárceres do Estado. Están ilegalizados partidos políticos e plataformas eleitorais pola súa vinculación coa ETA; igualmente, ilegalizáronse asociacións xuvenís e de solidariedade cos presos e cos familiares destes por implicacións coa organización. Xornais, revistas e até unha radio foron clausurados por formar parte do suposto organigrama da ETA. Fálase da kale borroka, dos cachorros, dos simpatizantes.

Apañouse á cúpula da ETA decenas de veces. Tivo múltiplas cisóns (a máis coñecida a ETA político-militar). Sobreviveu ao terrorismo de Estado e ao acoso de dous Estados (español e francés). Decenas de mortos e exiliados.

Unha vez visto isto, por que, cincuenta e un anos despois, a ETA segue a existir?

A semana pasadas, 64.000 persoas manifestáronse en Bilbo para pedir o reagrupamento dos presos etarras, que se achan dispersos por diferentes cárceres españolas, incumprindo o dereito de calquera preso de se achar no seu contorno familiar para así facilitar a súa reinserción na sociedade. Nun lugar, como Euscadi, de tres millóns de persoas, que case cen mil se manifesten pola situación dos presos dunha "banda", penso que dá muito para reflectir; no entanto, o que se fai é ver se hai delitos de enaltecimento do terrorismo.

E é que esa é a auténtica realidade de Euscadi ou de Euscal Herria no seu conxunto, que só os seus habitantes coñecen que é o que pasa alí. O que a nós chega sempre está condicionado polos media estatais, sempre está baixo un prisma sesgado. Mais non fai falta ser mui intelixentes ou simplesmente non teriamos que deixarnos levar polo discurso oficial para entender que algo non calla no chamado "problema basco".

En Irlanda do Norte, en 1998 o IRA, após décadas de luita armada, claudicou e entregou as armas, e enseguida os ollos foron postos no Reino español, ao ser este o único Estado europeu que tiña no seu interior unha organización armada. No entanto, a tan publicitada paz no Ulster revelouse falacia ao seguir, hoxe en día, activas diferentes cisóns do IRA (CIRA ou IRA Continuidade, RIRA ou IRA Real) ou de novo cuño, como o IRLA (Exército Irlandés Armado de Liberación), o ÓnahÉ (siglas en gaélico, con esta posíbel tradución: Guerreiros Voluntarios de Irlanda) ou o RAAD (Acción Republicana Contra as Drogas), así como grupos paramilitares lealistas que non abandonaron as armas, como os RHD (Defensores da Man Vermella) e os LVF (Forza de Voluntarios Lealistas).

Como se pode ver, lonxe de se achar solucionado, o conflito no Ulster áchase aínda activo, aínda que apenas o mencionen os meos de comunicación.

E así, en Euscadi, o problema basco tamén se acha lonxe de se solucionar, aínda que a ETA abandone as armas sen que o Estado español queira negociar, isto algo difícil.

Porque baixo os conflitos armados subxacen conflitos sociais e políticos. Porque por muito que se queira agochar, o problema non é ETA, se non un Estado que se nega a conceder uns dereitos a un pobo.

Se mañán ETA desaparer, o máis probábel é que outra apareza. E por muito que no nome da democracía se siga a ilegalizar, deter, torturar e asasinar, o problema, os problemas sociais e políticos nos que se orixina a luita armada, seguirán a estar aí.

E a paz será sempre a eterna derrotada.

As caretas do sistema de desigualdades

2011-01-07T19:49:00.006+01:00

(tardas en lelo de 2 a 4 minutos)

Co comezo do novo ano comezo tamén unha nova sección en "Xanelas".

Desde que o ser humano ten conciencia de si mesmo, ten vestido a realidade con diferentes caretas, caretas para explicar o que via, caretas para enganar e caretas para enganarse. Esas caretas cobraron múltiplas formas: desde os deuses, que explicaban o por que das estrelas o por que da chuvia o por que da cor avermellada do atardecer, até o rei, que fora eleito por deus e ao que se lle proporcionara a sabedoria para guiar a un ou a varios pobos. Muitas desas caretas caíron, baixo o peso da evolución da ciencia, da sabedoría humana, mais outras apareceron ou foron restituídas por outras. A día de hoxe, parece que as caretas se multiplican, que están por toda parte e, embora a ciencia avanza, o coñecimento humano engrandece, é visíbel que nos achamos nunca época chea de tebras, de caretas que agochan verdades.

Igual que no filme Matrix, hai unha sensación constante de que estamos a viver unha realidade inventada: o que hoxe se afirma á mañá xa se dá como falso; o que até agora era unha verdade incuestionábel, tórnase en algo falso e irreal. E iso vese desde o que se di dos alimentos, que un día é mau tomar algo en concreto e outro é bo, até a política, na que a careta de Ben Laden caíu e aos poucos nos vamos esquecer dela.

A cuestión é que estas caretas agochan unha maior, a que leva décadas adornando o rosto do sistema de desigualdades. Ao contrario que hai séculos, ou milenios, que as caretas eran postas polo ser humano para explicar cousas que ignoraba, agora esas caretas, son postas por un poucos, mais para que todo o mundo siga a viver na ignorancia, cal rabaño de ovellas que son guiadas polo pastor e asustadas polo can que o acompaña.

Nesta nova sección, o que tentarei será deitar un pouco de luz sobre esas caretas, que semellan escuras, ou ensinar directamento o verdadeiro rosto da verdade que se agochan.

Non quero adoutrinar, nin parecer o posuidor da verdade absoluta, xa que muitas das cousas que vou tratar aquí xa foron e xa son tratadas noutros blogues ou páxinas web, mais o que si quero é sementar dúbidas en cousas que parecen hoxe verdades absolutas, incuestionábeis. Esas dúbidas, farán pensar, e con iso, nun mundo coma o de hoxe, que nos acostumou a non mover as células grises das que falaba Poirot, para min serás suficientes.

Vexamos alén da careta.

O mundo dos blogues

2010-12-14T18:13:00.004+01:00

(tardas en lelo de 2 a 4 minutos)

Xa hai máis de catro anos que comecei esta pequena aventura que é a de facer un blogue. Case 500 post despois, ollo para atrás e podo ver unha evolución, non so do meu, se non do mundo das bitácoras persoais en xeral.

Eran meados desta década de 10 do século XXI cando muitos dos que me rodeaban vivían a "explosión" da blogosfera: quen non tiña un blogue? Quen non se achaba construíndo un, día a día? Quen non contaba as cousas que lle acontecían, que lle chamaban a atención? Se non tiñas un case que te vías na obriga de montalo, xa só polo atractivo do conceito. E, afinal, como era de supor, o meu blogue, en outubro de 2006, acabou vendo a luz.

Daquela, sóubeno despois, todo aquilo era fruito dunha moda; non o conceito do blogue en si, se non o de pór en marcha un, e, como acontece coas modas, o mundo dos blogueiros que eu coñecía directamente foi minguando e, os que o tiñan, foron abandonando a súa pequena criatura aos poucos, até formar parte do que eu chamo "xanelas interiores pechadas".

Así, a historia dos blogues pasou a outra fase, a da especialización; é dicer: quen ten agora un blogue é porque realmente este responde ás súas necesidades. O Facebook, por exemplo, ou o Fotolog, pasou a encher as necesidades de xente que só quere pór apontamentos pontuais, colgar fotografías etcétera. Un blogue, para min, existe para aqueles que, coma min, queren reflexionar sobre cousas, escreber pequenas literaturas, exprimir en palabras o que pasa pola súa cabeza. Así, hoxe, lonxe de morrer, o blogue é o órgao de expresión dos frikis das tecnoloxías, da arqueoloxía, da política, do intimismo, da literatura... O bo que ten a Nube -como se lle dá en chamar a rede- é que dá espazo a todo o mundo, e todo o mundo pode achar o seu instrumento de expresión, se quere.

Centrándome na miña historia persoal blogueira, Xanelas é usada para deitar as miñas brisas, o que me acontece no día a día, xa sexa desde o plano persoal xa desde o sentimental, que pense que sexa digno de mención; ou para dar a coñecer a miña interpretación do mundo ou das historias que me chaman a atención. Dou por pechadas as xanelas que me servían para dar a coñecer cousas máis concretas, como as cancións ou videoclipes dos que gosto, porque esa función xa a cumpre o Facebook; mais iso: o blogue agora está especializado, e se a miña grande paixón fose unicamente a música, a orientación desta bitácora mudaría considerabelmente.

Tamén cambiou a asiduidade coa que acudo a actualizalo: lonxe quedan os primeiros meses nos que, como un neno cun agasallo de Natal, desfrutaba coa miña nova descuberta, actualizando o blogue case diariamente. Agora, sen contar o momento actual no que me acho desbordado de actividade, son máis selectivo co que quero dicer e, polo tanto, o número de veces que posteo tamén se ve resentido, mais penso que a ninguén lle pode parecer mal.

Continuarei como até agora, deitando impresións/expresións, neste diario virtual, que tanto me axuda a coñecer(me) o que me rodea. Agora estou a darlle voltas a criar unha nova versión (sería a 3.0!), para, imitando a outros blogues, facer este máis coñecido, no que participe máis xente, deixando as súas impresións, comentarios, suxerencias. Non sei por que, mais é certo que os blogueiros queremos interactuar cos que estades ao outro lado; iso sería fruito doutra reflexión, mais deixareino para outra ocasión -se a chegar a facer.

Grazas por lerme e por visitarme.

O fachinelo non se pecha: a Transición ou por que cinco millóns de desempregados non se mobilizan

2010-12-04T19:19:00.002+01:00

(tardas en lelo entre 8 e 10 minutos)

Nestas semanas pasadas, muitos dos que vivemos no Reino de España ollamos as imaxes que nos chegaban a través do televisor e que nos ensinaron como na República francesa, millóns de persoas, desde os traballadores até o estudantado, saían ás rúas para tentar frear unha reforma da xubilación que retrasa esta dos 60 aos 62 e aumenta os anos traballados para poder cobrar o máximo estabelecido. Nestes días, muitos de nós, non podemos evitar facer comparacións entre a nosa realidade, e a do Estado transpirenaico.

Co duplo de desemprego (20,5% fronte un 10,1%), coa metade do salario mínimo que tantas veces se incumpre (540,90 € fronte a 1.254,2 €), cun custo da vida case igual, nun primeiro momento non se fai comprensíbel como aquí parece que non pasa nada e en Franza falábase xa dun rexurdir do Maio do 68.

No entanto, como todo na vida, cumpre botar unha ollada ao pasado, analisalo obxectivamente, ver os pasos dados, os acontecimentos transcorridos até a actualidade, para, deste xeito, deitar luz sobre o presente, como xa se dixo nun comezo neste blogue ao dar sentido ao título desta sección.

Do meu ponto de vista, o por que da inmobilización xeral que están a viver e a sofrer os habitantes do Reino de España ten orixe hai 35 anos, tras a morte do ditador Francisco Franco. Mais, aínda así, tais orixes teñen os seus antecedentes en décadas posteriores e, en concreto, co estoupido da Guerra Civíl, após o golpe de Estado fascista fallido de 1936. O 18 de xullo dese ano, e a risco enredar un pouco a cuestión, poderíase considerar como a “orixe da orixe”.

Con efeito, no ano 1936 a República española, con todas as carencias e defeitos que contiña no seu interior, tiña unha maioría da clase política autenticamente democrata e consecuente, unha maior parte da clase empresarial progresista, unha elite de pedagogos artistas científicos literatos que brillaba por si soa, unha clase traballadora con conciencia, unha clase campesiña con ansias de liberdade e un futuro prometedor por diante. O fascismo oficial que reinou, dependendo da zona, entre 39 e 36 anos, aniquilou por completo todo aquilo, en forma de asasinato físico ou intelectual, e en forma de exilio. Nada quedou daquela brillantez na España fascista de Franco, que retrotraeu a xeracións ao submetimento dun líder e ao asoballamento dunha cruz, con consignas medievais, racistas, xenófobas e ignorantes. Nada quedou, salvo os que claudicaron e os que venderon os seus ideais por unha reconciliación co inimigo. Nada quedou, salvo empresarios e terratenentes de vello cuño. Tras o conflito bélico só quedaron os que participaron nesa guerra de rapina, só quedaron os rapinadores.

Ao longo da ditadura, un manto de po, de silencio, foi cubrindo os anos republicanos, e, en plena Guerra Fría, un manto protector foi cubrindo o rexime fascista: non caíu Franco após a derrota dos nazi-fascistas en 1945, apesar de que durante todos aqueles anos levantara o brazo da mesma maneira que Hitler e Mussolini. O culmen da lexitimación foi a visita de Eisenhower en 1952, con millóns e bases baixo o brazo, dando pé así a que España entrara, definitivamente, no capitalismo; dando pé a que Franco morrera de morte natural e de que desfrutara dunha vellez tranquila pescando e cazando.

Coa súa morte comezaba a Transición, un proceso que comezara no ano 1947, coa Lei de Sucesión. E coa súa morte comezan unha serie de acontecimentos que acabarían coa intentona golpista de Tejero e a vitoria do PSOE nas eleizóns xerais de 1982. Mais, contrariamente o que se podería esperar, eses acontecimentos non tiveron a ver co castigo e coa xustiza para as vítimas da ditadura, se non que estiveron orientados, sempre, ao esquecimento e á chantaxe.

En España nunca houbo un só xuízo que condenara os políticos, os militares, os civís que, dunha forma ou outra, estiveron implicados no golpe fascista do 36 e en todas as mortes e torturas que implicaron estes feitos; nin un só xuízo que condenou os políticos, empresarios, intelectuais etcétera que apoiaron o rexime e contribuíron á falta de dereitos e á explotación da poboación.

En España nunca houbo un auténtico desmantelamento das institucións fascistas e, o que onte era unha entidade ditatorial, cos seu persoal fiel a Franco, hoxe era chamado doutra maneira mais conservando toda a esencia anterior, como por exemplo o Tribunal de Orde Pública, o famoso TOP, que do día para a a mañán, pasou a ser a Audiencia Nacional, conservando os xuíces fascistas e os policias torturadores da etapa represiva.

En España, nunca houbo un auténtico recoñecimento das vítimas, xa que as vítimas son todo os pobos que acubilla o Estado. Nunca houbo un auténtico restabelecemento da dignidade dos vencidos, abrindo e contabilizando as foxas cos seus mortos, inaugurando placas conmemorativas (en Madrí non hai á vista as que conmemoren a resistencia dos madrilenses), actos (como un funeral de Estado no que se traia o presidente Azaña, que se acha nunha tomba esquecida de Montauban), perpetuando a memoria do pasado (como a illa de San Simón, na ría de Vigo, que hoxe xa non ten case rasto do auténtico campo de concentración que foi no seu día... Imaxinamos algo así en Auswitch?)...

En España nunca houbo un referendo no que se aprobara unha Constitución por unha ampla maioría, nin un referendo no que se decidira que tipo de goberno e de organización Estatal se quería, nin un referendo no que se decidira que bandeira sería a que representara a ese novo Estado democrático.

Co lemas “as dúas Españas”, “a reconciliación”, “o pobo non está maduro para a democracía” etcétera etcétera, e con actos terroristas -lembremos o Batallón Basco Español, a AAA , os Guerrilleiros de Cristo Rei-, impúxose unha carta magna, un rei e unha bandeira que, salvando as distancias, nos retrotraía de novo a ao Estado anterior á Primeira República, cun rei a gobernar e con liberais e conservadores a alternarse no poder.

E todo isto só puido ser posíbel grazas á connivencia de todos e cada un dos partidos políticos. Unha connivencia que xa comezara na Guerra Civil co mal chamdo Pacto de Santoña, entre o PNV e os fascistas, e a entrega final de Madrí por parte do PSOE e dos anarquistas. Así, os diferentes partidos democratas, ao longo da ditadura, fixeron o posíbel para gañarse un sitio logo que Franco morrera, e axudaron a que a Transición tivera éxito. Os partidos e grupos políticos que non quixeron participar foron condenados ao ostracismo e á persecución política e policial.

A Transición acabou coa vitoria do PSOE en 1982, logo do golpe de Estado de Tejero, que meteu o medo suficiente para que todo o mundo acabara por aceitar os termos no que se levou a cabo a reforma.

Así, ao longo de vinte anos, cunha democracía nominal mais non real, os partidos liberais e conservadores -PSOE e PP-, coa axuda dos socios de goberno -PNV e CiU- e dos sindicatos, privatizaron e recortaron os dereitos dos pobos que estes ao longo da ditadura gañaran, amparándose no “xogo democrático”.

Chegamos así, ao século XXI, á súa primeira década, convertidos todos en herdeiros dunha clase política vendida desde hai máis de medio século, duns dirixentes obreiros silenciados ou igualmente vendidos, dunha clase financeiro-empresarial feudalista e retrógrada, e espertando dunha bonanza económica que non era máis que unha ilusión provocada polos cartos chegados da emigración, primeiro, e da venda e privatización do tecido económico e industrial do Estado, despois.

Que facer, entón? Que facer cando se ten medo a perder un traballo precarísimo no que non se conta co amparo das leis nin dos sindicatos? Que facer cando as xeracións máis novas son produto da desinformación sistemática e da malformación educativa e televisiva? Que facer ante unha clase política que non nos representa, ante unha clase empresarial que segue as directrices de hai un século?

O desengano, o medo, a desmotivación, a desilusión, o desclase social, eis os motivos polos cais no Reino español a xente queda na casa, vai calada a un traballo onde a enorme explotación é a norma, marcha ao estranxeiro para vivir millor en lugar de luitar aquí. Os motivos polos cais hai case cinco millóns de parados e parece que non pasa nada ten unhas raíces tan longas que se extenden ao longo de setenta anos.

Mentres non valoremos realmente na súa medida que foi o que se xogou e perdeu na Guerra Civíl, mentres non saibamos que foi o que aconteceu realmente na Transición, mentres non se sinale con nomes e apelidos todos e cada un dos culpábeis, no Reino de España seguirase calando e tragando.

Mentres escrebo estas liñas, as tres cuartas partes dos españois áchanse indignados polo acontecido no sector das aeroliñas e dos controladores aéreos. A maior parte dos medios de comunicación focalízanse nos pasaxeiros, afectados pola greve non convocada dos controladores, aparecendo estes como os malos da película. No entanto, ninguén se centra no proceso de privatización que se está a levar nos aeroportos do Reino, nin o acoso que están a sufrir os traballadores das torres de control -disponibilade absoluta para volver ao posto de traballo, prohibición de permisos de lactancia, facer máis horas das acordadas, recuperar horas perdidas no caso de que estean de baixa (coa estafa consecuente á Seguridade Social, xa que esta achega á empresa as perdas pola baixa)-, nin as ameazas que receberon por parte do Exército -embargo de bens e cadea- se non volvían ao traballo.

Na ditadura fascista de Franco, a clase obreira, con greves, manifestacións, mortes, conseguiu conquistas sociais importantes: traballo fixo -que non indefinido-, Segudidade Social, subsidio de desemprego indefinido, ferias pagas, Sanidade e Educación de balde, xubilación, indemnización por despedimento, dereito á greve e á manifestación... a maior parte, a día de hoxe, desaparecidas ou en vías de desaparación.

Se un sector laboral cun poder tan grande como o dos controladores aéreos, situado na aristocracía da clase obreira, capaz de paralisar un Estado enteiro, se somete a un presión tal para que abandone o seu dereito a greve e provoca que no Congreso se aprobe un Estado de emerxencia que saca ao exército á rúa, que non se fará a sectores máis débeis? Imaxinamos ao exército obrigando aos traballadores fabrís a traballar? Ou conducindo camións ante unha virtual greve de transportistas?

A diferenza real entre a República francesa e o Reino español é que o primeiro se sostén sobre uns alicerces democráticos reais e o segundo non. Aquí non hai ditador que mostre o seu rosto, non temos a águia fascista na bandeira, mais os subterráneos do Estado están infestados de todo aquilo que sostiña a ditadura de Franco.

E até que todo o mundo se dea conta disto o inmobilismo será total.

Belvís

2010-10-26T17:41:00.002+02:00

(tardas en lelo entre 1 e 3 minutos)

Belvís, para min, sempre foi un parque agochado, do cal só me lembraba no xantar popular das festas de San Pedro.

Ao chegar aquí, o primeiro ano de carreira, deixeime engaiolar polo encanto da Alameda, tendo ese terrazo envexábel para a Catedral, lugar onde tantas fotos se tiraron e tantos cadros se pintaron. Alí, sen eu sabelo, fun enterrando, aos poucos, a miña adolescencia e, en consecuencia, as ilusións ilusas, os amores caducos.

Pasando os anos, o sitio que tiña a Alameda foi ocupado por Bonaval, con ese ollar Compostela desde o lonxe, co retiro eclesiástico que aínda se respira nas tumbas baleiras, coa calma coa que te enchoupas cando non hai tambores hippys roldando.

Até agora, Belvís sempre estivo aí, mais sen estar, menosprezado por min. No entanto, aquela antiga zona de hortas, máis un dos pulmóns composteláns, ao tempo que foi recuperada polo Concello, foi (re)descuberta por min. Creo que, aos poucos, foise gañando un espazo en min, xunto coa Alameda e Bonaval, cos encantos que non teñen estes últimos, como as actuais hortas urbanas, o mercado do lusco-fusco con produtos biolóxicos, obradoiros e actividades varias, coa forma de pequeno val no medio da cidade vella, o mosteiro e o seminario menor, correndo paralelo ao bairro de San Pedro.

O feito de, ao contrario que Bonaval, pareza estar a viver de costas á cidade, como se non lle importase o máis mínimo o que acontece nela, o feito de existir de maneira independente de Compostela, ao contrario que a Alameda, fai que este parque teña un carácter diferente e, á vez, atraínte.

Doce anos, e sigo a descobrir máis cousas, sempre boas, desta cidade que nunca me cansarei de viver.

Sinais

2010-10-13T16:00:00.005+02:00

(tardas en lelo entre 1 e 3 minutos)

Para min, o Universo no que habitamos é un cosmos onde grande parte do que nel se contén se rexe por unha lóxica, por unha causa, por unha orde, se ben é certo que toda esta orde está salpicada por numerosos caos, por casualidades, por coincidencias, que provocan que o que parecía que ía ser non fose. Isto último é o que muita xente chama sino ou fado: a determinación e ingobernabilidade das nosas vidas.

No entanto, eu creo que cada un fai a súa vida, dentro deste cosmos, aínda que haxa caos que leven a un destino diferente do que se quería ou cría. Non estamos determinados -nin xeneticamente- a nada, e o futuro é aquel que nós queiramos construír, contando, claro está, coas limitacións que haxa no medio que nos rodee a cada un.

Esta reflexión vén dada a que, aínda que eu non crea nestas cousas, nas últimas semanas, e penso que xa nos últimos meses, unha serie de sinais do destino teñen chegado a min. Son sinais que eu interpreto ao meu modo, que se calla o meu subconsciente aproveita para enviarme tais interpretacións, e que fan que me vexa nunha encrucillada, nunha momento da miña vida onde se me fan máis conscientes os anos transcorridos, as oportunidades pasadas e as ocasións que, agora, me fan acenos desde un horizonte futuro non demasiado afastado.

Son sinais que, na realidade, representan eses pequenos caos dos que falei, mais que, como facían os antigos interpretando eclipses voos de páxaros e auroras boreais, estan a promover un cambio que, espero, me impulse a levar a miña vida polo camiño que eu quero.

Fin do paro

2010-09-29T18:48:00.003+02:00

(tardas en lelo de 4 e 6 minutos)

Hoxe, día da Greve Xeral, dou finalizado o paro que este blogue, pola primeira vez, teve ao longo de case dous meses. Os motivos son variados, mais creo que este paro veu ben para volver coller as rendas deste blogue con máis ganas e forzas.

O verán pasou e, realmente, non sei con exactitude onde foi que dilapidei todos os días que, ao comezo, se me apresentaban. Viaxei, lin, vin filmes, descansei, durmín, desfrutei da compañía renovada da miña compañeira mais, afinal, non fixen todo o que pretendía facer inicialmente.

Romperei este paro de cincuenta e cindo días facendo un resumo das cousas lidas e vistas neste tempo, confeccionando "mini-xanelas":

-A xanela debuxada. Aquí mencionar tres bandas deseñadas que recomendo a todo o mundo, comezando por Berlín, de Jason Lutes, unha triloxía -acaba de saír o terceiro volume, aínda sen traducir ás linguas da Península- que conta a historia da Alemaña de entreguerras a través da súa capital. Imprescindíbel se queres comprender mellor o ascenso do NSDAP de Hitler ao poder.

A segunda BD intitúlase Aya de Yopougon, de Oubrerie e Marguerite Abouet, que nos seus cinco tomos desenrólase unha África lonxe de guerras, xenocidios e fames, que tamén existe, e da condición da muller na Costa de Marfín.

Por último, nomear a novela gráfica Blankets, de Craig Thompson, de corte autobiográfico, na que conta a súa infancia, adolescencia e primeiros anos de madurez no seo dunha familia cristá evanxélica; recomendado para os que esqueceron a pureza e inocencia do primeiro amor.

-A xanela indiscreta. Mencionar un par de filmes: La nuit americaine, do mestre da Nouvelle Vague, Truffaut, na que fai unha grande homenaxe á Sétima Arte,

e A Orixe, filme entretido e con tinxiduras surrealistas -como o é o noso propio subconsciente- que pasou recentemente polas pantallas.

-A xanela escrita. Estes meses de verán foron de grande leitura, como en anos non recordo, nos que cheguei a deborar unha decena de libros, de entre os que destaco Catro días de Xaneiro e Sete días de Xullo, de Sierra i Fabra, novelas cuxos protagonistas son os mesmos, Barcelona e o inspector Mascarell, antes e despois de que os fascistas entraran na cidade condal; perfectas para coñecer mellor a cidade catalá naquela época.

Falar tamén de O curioso incidente do can á medianoite, de Mark Haddon, na que nos metemos de cheo na mente dun rapaz autista, perfectamente trazada, ao menos para min, descoñecedor deste trastorno.

Por último, mencionar 2666, de Roberto Bolaño, unha colosal obra, contedora de cinco novelas, que aínda non acabei mais que xa me apresuro a dicer que é do mellorciño que se ten editado no podre panorama literario actual, xa non polo que conta o chileno, mais por como o conta.

-Brisas cotiás. Este verán, pola primeira vez, visitei a capital do Reino español. Madrí abriuse ante min e eu deixeime caír. A cidade non é grandiousa en si, para min non ten o encanto de Lisboa nin de París, mais ten algo que te chama a volver: se callar o Retiro, se callar a multitude de xente que ves no metro e nos bancos dos parques a ler, se callar é esa historia enmudecida do Madrí antifascista que non se pode ler en ningunha rúa e que te tes que esforzar en procurar, se callar é a multiculturalidade multietnicidade que ves por toda parte... Non sei, mais porque unha parte da miña familia está aí, porque a cidade me acolleu ben, sei que regresarei para seguir camiñando polas súas rúas.

Xa é mediatarde, e a Greve Xeral está a dar os seus últimos estertores. Desta xa falarei nuns días. Este post era para min, para romper con algo que tiña parado, unha das muitas cousas que parei neste verán e que agora vou volver a pór en marcha.

En Compostela, como é normal, chove.

A xanela debuxada: Manu Larcenet

2010-08-04T21:09:00.001+02:00

(tardas en lelo de 2 a 4 minutos)

Acabo de terminar unha serie de banda deseñada titulada Le Combat ordinaire (Los combates cotidianos na súa versión en castelán), do francés Manu Larcenet, e podo dicer que poucos cómics me teñen divertido, entristecido, emocionado e feito reflexionar como os que compoñen esta serie.

A historia céntrase en Marco, un fotógrafo que decide deixar a metrópole parisina, o traballo de fotógrafo de guerra, e darse un ano sabátido no campo, para ter tempo para si. A pesar de que isto parece unha sucesión de clixés, o feito é que o que se narra se acha lonxe de o ser. Dos problemas particulares que ten Marco (ataques de pánico, difícil relación cos seus pais, problemas que van xurdindo coa súa parella...) Larcenet vai abrindo máis o prisma da cámara e vai metendo no "saco" narrativo máis e máis cousas, sen sobrecarregar mais si universalizando a historia (relacións coas persoas, o ser humano na vida e no universo, a política, o mundo da fotografía, a historia recente de Franza...). Todo contado con bo pulso, con diálogos e silencios acertados e dotando as personaxes de grande expresividade, o que provoca que lles chegues a ter cariño e a querer saber máis deles cando pechas o cuarto e último álbume.

Conxugar a narrativa e cinema na banda deseñada é mui difícil, e Manu Larcenet faio mui ben. Polo tanto, tanto para acompañar as tardes da praia, como os momentos previos a durmir após unha longa xornada, este é un bo cómic para deixar aparcados os nosos combates cotidianos.

A xanela indiscreta: David Fincher

2010-07-31T21:10:00.002+02:00

(tardas en lelo entre 5 e 7 minutos)

Agora, que para muitos comezan as ferias, que hai tempo para ir á praia, facer roteiros, desconectar, ler os libros que levas tempo querendo ler, ver os filmes que levas tempo querendo ver, vou, falando disto último, recomendar unha serie de películas dun director que, para min, é dos mellores que hai actualmente: David Fincher. Xa non por como monta as longametraxes, ou como emprega a fotografía, ou como cría atmosferas ou dirixe os actores, mais tamén como vai variando os tipos de guións aínda que, sempre, chegue a centrarse no mesmo: a condición humana. Salvo Alien 3, que para min ten muito de discurso filosófico vacuo -aínda que tamén hai que considerar que é a súa primeira película-, o resto das súas obras, desde Se7en até O estraño caso de Benjamin Button, escarvan, con máis ou menos saña, nos medos, curiosidades, fobias e luitas da raza humana, sen deixar de entreter. Así,

-Se7en (1995) lévanos detrás do rasto dun asasino en serie -ao que nunca se ve en acción-, e ao mesmo tempo, a unha visión catastrofista -demasiado, penso eu- da humanidade. A interacción entre os detectives Somerset (Morgan Freeman) e Mills (Brad Pitt) está mui ben conseguida e arrasta o espectador con eles; a atmosfera abafante e gris de Nova Iorque lembra á de Blade Runner e á de A Esmorga. Ten un dos finais máis memorábeis da Historia da Sétima Arte.

-The Game (1997) é un thriller no que non sabes en que personaxe realmente crer, ou en que realidade, até os últimos minutos, onde te achas tan perdido como Nicholas Van Orton (Michael Douglas) e onde as dúas horas pasan nun suspiro. Tenta mergullar nas miserias humanas mais o feito de que a personaxe sexa un home de negocios con contas nas Illas Caimán fai que ese intento se dilúa na fantástica historia que, alén diso e como xa dixen, está estupendamente levada.

-Clube da Luita (1999), no que se entrelaza o sistema de desigualdades co ser humano, saíndo unha crítica na mesma sintonia que Miguel Brieva na banda deseñada, sen desbotar o entretimento e a sorpresa final. Edward Norton e Brad Pitt están mui ben dirixidos e bordan uns papeis destacados. As reflexións do narrador e protagonista sen nome (Norton) son do calibre desta: A publicidade fainos desexar carros e roupas, temos empregos que odeamos para comprar merda que non precisamos. Somos os fillos malditos da historia, desarraigados e sen obxectivos. Non sofremos unha grande guerra, nin unha depresión. A nosa guerra é a guerra espiritual, a nosa grande depresión é a nosa vida. Medramos coa televisión que nos fixo crer que algún día seriamos millonarios, deuses do cinema ou estrelas do rock, mais non o seremos e pouco e pouco decatámonos disto e estamos, mui, mui enfadados.

-O cuarto do pánico (2002), é unha das máis frouxas, para min. No entanto áchase ben elaborada: a trama condénsase nun espazo mui pequeno -un piso- o que non fai que o ritmo narrativo decaia, se non o contrario, xa que a criazón do clima de tensión fai que te manteñas pegado ao sofá ao longo do filme.

-Zodiac (2007), onde se reconstrúen os asasinatos cometidos polo "Asasino do Zodíaco" na cidade de San Francisco, en California. Faise un pouco pesada, mais desenvolve como transcorreron os acontecimentos con mestría.

-O estraño caso de Benjamin Button (2008), que aínda que digan o contrario para min está baseado nun relato de Dieste. Orixinal filme onde, na miña opinión, sai demasiado glorificada a figura de Brad Pitt mais que, no entanto, reflecte un dos nosos maiores temores: máis que avellentar, o paso do tempo.

En resumo, se queredes pasar unha noite de verán, cunha cervexiña, e vendo unha boa película, recoméndovos calquera destas, dun director que, para min, estará nos clásicos do Cinema.

A cidade que agocha aldeas no seu interior

2010-07-21T20:16:00.003+02:00

(tardas en lelo entre 3 e 5 minutos)

Veño de pasar uns días nunha das miñas raíces. É raro, mais cada vez que espazo as miñas idas á esa grande cidade, a esa grande cidade que agocha ducias de pequenas aldeas no seu interior, máis encantos e máis beleza lle vou tirando. Lembro unha época na que a ponto estiven de voltar a ela definitivamente mais, hoxe por hoxe, ese sentimento, esa intención, áchase nalgún recanto do meu pasado e, dubido, ao menos nun futuro a meo prazo, e só por motivos forzosos, que se volva manifestar. Porén, será sempre un lugar ao que volver, sempre.

Vigo é unha cidade fea, fea e triste, fea triste e derrotada. Ao menos é esa a miña impresión. Nunca me sentín identificada con ela -a non ser a miña etapa, bouzense- embora haxa centos de recantos que evoquen lembranzas; nunca sentín apego por ela, embora teña rescaldos de saudade cada vez que a deixo atrás.

Para aprezar Vigo, cos seus recheos, cos seus condutores malhumorados e prestos a dar bucinadas, co seu complexo de ser galego -que todo galego, nunha porcentaxe diferente, ten- agochado nese orgullo de ser Vigo, para aprezar Vigo, digo, hai que enchouparse del, hai que camiñar polas súas rúas, hai coñecer as súas xentes, hai que ler o seu pasado -que se proxecta longamente no seu presente-, hai que pararse diante das Cíes no pór do sol, hai que enxergar a súa extensión desde os seus montes, hai que saber dos retallos parroquiais dos que se compón, hai que viver as súas derrotas e as súas vitorias como se foran as dun propio, hai que seguir o rasto dos tranvías que chegaban até Baiona. Se non fas iso, é mui complicado que gostes de Vigo, a non ser que sexas un turista que baixa do seu trasatlántico e compra algo na Pedra ou come algo de marisco.

Debaixo do Vigo feo triste e derrotado, hai o Vigo que puido ser da man de Antonio Palacios -e que a Guerra Civíl impediu-, unha cidade aberta ao mar coas súas amplas avenidas e os edificios escalonados ollando para o oceano e sen apenas recheos; hai o Vigo que luitou contra os franceses, contra o fascismo, polos dereitos da clase obreira; hai o Vigo de Bembrive, de Bouzas, de Teis, de Sárdoma, de Lavadores, xentes achegadas e que non pasan pola vida na punta da agulla do reloxo. E, se callar, iso é o que fai a Vigo unha cidade fermosa, dentro da súa fealdade.

Non sei, eu gosto dela, e, se callar, un futuro fermoso estea á súa espera.

Talvez non, mais é bo pensalo.

Foto: Vista do Porto do Berbés a comezos do século pasado; actualmente toda a agua que se ve foi reemprazada por un enorme recheo cruzado por estradas e prazas)

Desesperacións, miraxes e outras drogas

2010-07-12T15:38:00.002+02:00

(tardas en lelo entre 3 e 5 minutos)

A selección de futebol do Reino de España gañou onte, pola primeira vez, a Copa Mundial da FIFA. Hoxe vívese a resaca. E o que resta.

Son varias as cuestións que suscitou, nesta edición do Mundial e por mor da súa traxectoria gañadora, a actuación da selección, por exemplo,

o colapso da memoria histórica de todo un pobo que se abrazou, que se vestiu, que bicou unha bandeira que simboliza a morte de un millón de persoas ao longo de máis de tres décadas de ditadura, que simboliza o fascismo no seu estado puro tal e como testemuñan -por exemplo- as máis de 2.000 persoas masacradas en Badaxoz en 1936, que simboliza, o exilio a inxustiza a explotación a privación de liberdades varias, a claudicación dos chamados partidos democratas na Transición... en fin, un momento histórico que se teima en esquecer e relativizar;

o emprego do mundial como via de escape e tamén como instrumentalización para unha construción nacional aínda non acabada, tal e como aconteceu en Arxentina´78 ou Italia´34 ;

seguir a un equipo cuxos componentes nunca se acharán en desemprego, que gañan diñeiro como nunca nós gañaremos, que se achan a anos luz do pobo que din representar, e

o seguimento dun evento de tan dubidosa eticidade como é un Mundial, que move millóns e millóns, intereses varios e que pon de relevo, máis unha vez, que a crise é relativa, segundo quen a soporte.

Desas cuestións non vou facer ningún comentario, se callar máis adiante. No entanto, do que si vou falar é da xente, de toda a xente que saíu onte á rúa para celebrar unha vitoria dunha selección que, a muitos, até este mes non lle importaba a súa sorte en absoluto. Nos catro cantos do Reino, saíu a xente, a bañarse nas fontes, a bucinar cos seus carros, a berrar, a rir, a abrazarse, a saltar. Vendo esas imaxes, pola tevé e en directo, lembreime dunha canción do primeiro Sabina que, nun treito dicía, "celebraron la victoria / que la historia les robó / más que alegría la suya / era desesperación".

Onte saíu a xente que non leva saíndo nos últimos anos, que leva sofrendo o medo a perder o traballo, ou o medo a non encontralo, ou o terror de quedar sen subsidio; que leva sentindo a raiba por uns políticos que fan pouco deles, por uns sindicatos que non morden a man que lles dá de comer, por non ter a vida que o sistema de desigualdades prometeu. Haberá xente que saíu conscientemente para expulsar toda a raiba e frustración, outra que non, mais toda saíu porque necesitaba celebrar algo, porque lle urxía alegrarse por algo.

Aínda que ese algo sexa tan irreal como unha miraxe no deserto.

Verán que chega

2010-07-07T13:51:00.005+02:00

(tardas en lelo 1 minuto)

O verán, para min, ábrese xa, ao fin. Após interminábeis meses de outono, inverno e primavera (prolongación invernal), o estío, luminoso, quente, afábel, chega. Todo o mau, todo o bo, fica xa atrás, e xa só me queda facer balanzo deste "curso". A vida de currante terminou, a vida de estudante universitario acabou, queda agora tirar da pel o mofo, tirar ensinanzas das más experiencias, gardar as boas, e pensar no proveito que lle podes tirar ás próximas semanas, cheas de días infinitos e de planos que aínda non se fixeron.

Poucas cousas especiais pasaron desde que en outubro facía neste blogue unha mini manifestación de intencións, no entanto, fixen practicamente todo o que me propuxen e sei que muita máis sabedoría está xa a marcar as cicatrices da miña alma.

O verán, para min, ábrese xa, ao fin. Días interminábeis préstanse a vir, cheos de quentura e paz.

E eu espéroos, un a un.

O burca que agocha a hipocrisía

2010-07-04T19:09:00.004+02:00

(tardas en lelo entre 5 e 7 minutos)

O hijab é, entre os muzulmáns, un código de vestimenta ditado polo Corán que, no caso das mulleres, se interpreta que estas deben de saír á rúa cubertas, por modestia e decoro. Segundo o país árabe onde nos achemos, o código do hijab será interpretado dun xeito máis ou menos aberto, sendo o burca o extremo máis conservador e o veu o máis progresista.

Coa chegada dos inmigrantes muzulmáns a Europa entraron en contacto dúas realidades ben diferentes, unha, a occidental, na que a luita polos dereitos pola muller se achan mui desenvolvidos, outras, a árabe, cunha muller que aínda é considerada, en muitos casos, como pertenza do home.

En todo o continente europeu as reaccións teñen sido variadas, mais sempre sancionadoras. É comprensíbel que unha sociedade progresista olle con maus ollos un coportamento tan machista e patriarcal como o que obriga a unha muller a pór un burca ou un xador. No entanto, o coportamento europeu, lonxe de obrar con comprensión e desenvolvendo medidas axeitadas, compórtase prohibindo, dificuldando máis ou menos o uso destas vestimentas e criando, sobre todo, polémica.

Hoxe, as mulleres occidentais visten, supostamente, como queren, porque houbo unha serie de cambios políticos e sociais que fixeron que isto fora posíbel. Non houbo ningún decreto, ningunha lei que prohibira que as mulleres deixar de andar co pano na cabeza (que, por outra banda, muitas no campo aínda usan), subir o baixo da faldra, ou pór escote: foi algo progresivo, algo revolucionario, levado a cabo por toda a sociedade.

No mundo árabe-islámico, estase a levar a cabo o Nahda, renacimento, de igual maneira que aconteceu en Europa nos séculos XV e XVI após o escurantismo medieval. Desde Quasim Anim, que a finais do século XIX escrebeu unha obra intitulada A liberación da muller, até Huda Sha´arawi, considereda a nai do feminismo árabe, nos diferentes países que compoñen o mundo muzulmán estanse a dar cambios a todos os níveis, e é lóxico que eses cambios teñan eco nas comunidades árabes europeas. Así que, o que deberían de facer os diferentes gobernos occidentais é acompañar este renacimento árabe e informar, nunca sancionar, ás mulleres, de darlles un pulo para que deixen esas vestimentas, mais nunca prohibir.

Que unha cultura infira noutra significa faltar ao respeito a esa cultura, a quen a manifesta, cando xa non total descoñecimento da súa realidade: no caso do hijab, o seu significado varía muito segundo os países. Só é obrigatorio no Irán –e con persimidade-. O burca foi unha conquista da muller, xa que puido saír soa da casa, sen compañía de home algún, e gañar en autonomía. Nunha mesma familia pódese ver a mulleres que se cubren e outras que non. Tamén pode ser unha eleizón persoal, como signo de reivindicación cultural, ou feminina, ao mostrar que quen o leva non é unha muller obxecto.

O que está claro é que, tamaña polémica ao longo de Occidente, sobre todo en Franza e, ultimamente, no Reino de España, non ten xustificación algunha. E máis cando en Europa a Muller aínda está lonxe de estar liberada, de ser igual en deberes e en dereitos que o Home: aínda ten que soportar publicidade sexista, ser muller obxecto, acomplexarse polo seu físico ou estar sempre impecábel custar o que custar. Aí é onde os gobernos deberían de centrar os seus esforzos.

No fundo desta hipocrisía está, do meu ponto de vista o feito de que cada un dos Estados occidentais sempre ollaron con maus ollos todo o que vén de fóra a instalarse dentro dos seus territorios. Iso significa cambio, evolución da sociedade, da cultura, da lingua: non é igual a branca e romanoxermánica Franza dos anos 30 do pasado século, coa sua chanson e o seu París, que a Franza actual, con múltiplas cores, con sons musicais de reminiscencias árabes e africanas. e os seus banlieues. Iso significa cambio, dicemos, e os cambios, para os Estados occidentais, se non os promoven eles, non son bos.

Se non, que llo pregunten aos romanos a respeito dos xermanos, hai mil quiñentos anos.

A xanela escrita / musical: Chico Buarque

2010-07-03T13:49:00.000+02:00

(tardas en lelo entre 1 e 3 minutos)

O mes pasado foi, para min, o mes da descuberta de Chico Buarque. Até ese momento este brasileiro era só un cantor, e apenas o coñecía pola canción Essa moça tá diferente.

O mes pasado, por motivos académicos, todo o meu descoñecimento sobre o carioca foi totalmente apagado e, no seu lugar, un máis que aceitábel saber del ocupou o lugar. E agora xa non só sei das marabillosas letras e ritmos que conteñen as súas composicións, mais tamén da súa vertente de romancista dunha calidade máis que boa.

Así, o mes pasado souben do seu último álbume, embora sexa de 2006, Carioca, e as súas cancións, desde Ode aos ratos até Outros Sonhos, pasando por Subúrbio e As Atrizes, retomban polos corredores da miña mente.

Así, o mes pasado lin, en frenética leitura, tres dos catro romances que escrebeu: Benjamim, Budapeste, Leite Derramado, revelándoseme unha escrita áxil, amena, surrealista e poética. Poño en destaque, sobre todo, a Budapeste, cuxa edición en galego ignorei máis dunha vez, e cuxa edición brasileira de Companhia das Letras recomendo vivamente.

Eis este carioca, a ponto de cumprir un estupendos 66 anos, grande artista, grande escritor, grande cantor, destilador da poesia que se ve a través dos seus experientes e tranquilos ollos azuis. Recomendábel para todo aquel que teña un mínimo de sensibilidade e para o que teña gana de fuxir da literatura mercantilista/produto que con tanto poder impera hoxe en dia.

Fica dito.

A xanela seriada: Lost (2004-2010)

2010-06-16T19:56:00.001+02:00

(tardas en lelo entre 2 e 4 minutos)

Pasada xa a resaca que provocou a fin da serie que máis nos inquietou desde Twin Peaks, creo que xa é hora de facer un comentario sobre ela.

Lost, ou O Misterio da Illa, ou Vidas Cruzadas, ou A Nosa Vida é un Flashback ou Flashforward Constante. Porque son tantos e tantos os títulos que se poden tirar desta serie, son tan diferentes as temporadas entre si, tan atraíntes, tan emocionantes, tan románticas, tan intelixentes, que centrarse só no final é un pecado que, polo que vexo, muita xente cometeu.

En North by Northwest, Cary Grant é perseguido durante toda a longametraxe por uns microfilmes que supostamente tiña el. Que contiñan os microfilmes? Non se sabe. Importa? Non.

A Illa de Páscoa deu acubillo durante séculos a unha civilización de máis de vinte mil persoas que acabou caíndo e desaparecendo. Cando os primeiros brancos chegaron á illa, no século XVIII, toparon a mil habitantes e centos de estatuas, os Moais, testemuñas mudas da historia do lugar. Hoxe non se sabe que aconteceu exactamente alí. Acaso iso importa para dotar aquel sitio de todo o misterio e encanto que ten? Non.

Con isto quero dicer que Lost, aínda que deixe muitos cabos soltos, muitos misterios sen explicar, é unha serie practicamente redonda, perfeita, na que se dan todos os ingredientes que fixeron que millóns de espectadores en todo o mundo estiveran durante seis anos e 121 episodios cravados nos seus asentos pendentes do decorrer das personaxes da serie.

Porque Lost, como dixen, teno todo: acción, misterio, romance, toques de humor, drama... e, sobre todo, unha construción dos personaxes xenial, acabando por sabermos a vida, os medos e os anseios dos protagonistas.

Penso que a xente que non gostou do final, ao cabo do tempo, acabará por quedar coa serie en todo o seu conxunto, e acabará por considerala polo que xa é: un clásico.

Evolución

2010-06-15T09:28:00.005+02:00

(tardas en lelo entre 2 e 4 minutos)

Hai unhas semanas, unha persoa que facía parte da paisaxe social de Compostela pechou, penso que definitivamente, a súa época aquí; levaba case trece anos habitando, dun modo ou doutro, as vidas dos que faciamos parte do seu círculo de amizades. Marchou o Fernão Lopes que nos narraba, ás veces demasiado, a vida e milagres de cada un de nós. Fan de O milagre de P. Tinto, dos Simpsons, de Futurama e de Family Guy, aquela noite na porta do Tarasca despediuse de cada un de nós da millor maneira que sabía: lembrando como e cando nos coñecera. Espero que todo lle vaia ben na súa nova vida.

Hai unhas semanas, o negocio familiar, que levaban rexentando os meus pais nos últimos vinte e oito anos, finalizou o seu ciclo. Agora, unha vida con apenas traballo, co fruito de tanto esforzo recollido, coa posibilidade de gozar das súas vidas como nunca fixeron, ábrese ante eles. Hai melancolía por un lugar que xa nunca vai ser teu, polo cal máis nunca te poderás pasear con liberdade: mais a alegría polo descanso parental é maior.

Hai uns días, a posibilidade de retomar todo aquilo que quedou nas lindes do pasado ano, despois de (re)pasado todo a limpo, de ver o que se quere, o que non se quere, de observar todo liso, sen dobreces, a posibilidade apareceu, xa non no horizonte, se non ao pé de min: e agora sorrío con optimismo.

Épocas que acaban, épocas que comezan; marcas do tempo que pasa, impertérrito, mais tamén das nosas vidas.

Épocas da nosa evolución íntima.

O conto acabou

2010-05-26T19:26:00.000+02:00

(tardas en lelo entre 5 e 7 minutos)

Todo era perfeito ou, se non o era, escudabámonos na imaxe para esquecer tal feito: na imaxe das cidades que medraban, dos modelos perfeitos e de sorrisos brancos que aparecían nos anuncios da tevé; nas imaxes dos supermercados e grandes superficies ateigados de todo e de nada; nas imaxes da vida de glamour e riqueza das estrelas de Hollywood ou da canción, vidas que anseiabamos; nas imaxes da realidade das series que ensinaban o protótipo de clase media ao que todos queriamos aspirar ou que queriamos para os nosos fillos, cos nosos dous carros, as nosas profisións liberais, a nosa casiña ou pisiño, as nosas ferias pagas, as ceas das sextas á noite, a tevé de plasma computadora playstation; nas imaxes das discotecas cheas pubs repletos parques ou solares enchidos de xente que baila que fala aos berros que bebe fuma métese engule álcohol tabaco porros coca éxtase; as imaxes do crecimento, da riqueza, cegábannos.

Todo era perfeito, embora houbera imperfeizóns.

As utopías eran iso: utopías. Comunismo, anarquismo, altermundismo, todos eses "ismos" que a mocidade transloce en camisolas coa imaxe do Che estrela e martelo Reboiras Galiza. Todas esas utopías eran, desde o Maio do 68, iso: utopías. Encabuxamentos de mocidade que logo se acomodaría na clase media, que tería un traballo, fillos, responsabilidades, quen sabe se un posto político. Quen sabe se ese que corría diante dos antidisturbios e falaba dunha sociedade máis xusta nalgunha manifa estudantil agora, con hipoteca traxe garavata e votador socialdemocrata, pensa no que foi no que pensaba, antes de engulir todo iso disolto nun copo de viño.

Utopías? Quen quería luitar por elas se se tiña a clase media á que aspirar?

A guerra estaba lonxe, sempre en países onde saían negros a mataren negros, asiáticos sendo matados por outros asiáticos ou por brancos "humanitarios"; do sistema público só tiñamos queixas: que se hai que esperar por ser operados ou atendidos, que se os funcionarios non fan nada, que se os desempregados non fan nada por procurar emprego, que no ensino público a calidade é má... Para que todo seguira a ser perfeito só tiñamos que cambiar de canal, pedir cita no privado, ir de compras, ou combinar para tomar unhas cañas.

Porén, o grande e pomposo edificio do sistema de desigualdades, que levaba décadas con fendas, deixou caír a súa primeira pedra: a pedra que ensinaba que todo, todo, era un conto: cando Lehman Brothers faliu, había nove millóns de estadounidenses que, xuntos, en diñeiro líquido (alén dos investimentos e das propiedades físicas), podían achegar ao Estado case 40 billóns de dólares (un 4 seguido de trece ceros). Que se fixo? O que se fixo foi o patrón seguido por todos e cada un dos Estados europeus que foron socorrer os mesmos que inflaran a burbulla de falsa riqueza até facela estourar, tirando esas axudas dos que sofreron as consecuencias do devandito estoupido.

A consigna de "refundar o capitalismo", ou esta outra de "facer un sistema financeiro máis humano", hai tempo que morreron, afogadas polas auténticas necesidades. No seu lugar, suspendeuse o veto para que o máis grande comera ao non tan grande: empresas deslocalizadas pechadas ou directamente falidas, absorcións, fusións... Dos poucos autenticamente ricos que hai, despois duns anos quedarán menos. O empresario, que tiña a fama de ser o criador de emprego, resultou que non o era tanto.

Comezan os recortes, e xunto aos cinco millóns de desempregados e aos millóns de traballadores precarios, funcionarios e pensionistas comezan a verlle as orellas ao lobo. A patronal e os sindicatos van pactar unha nova reforma laboral, e inxenuo sería pensar que nesta non se irá recortar algo.

O conto, que comezaron a contarnos alá polos anos cincuenta, da clase media e do Estado do ben-estar, xa toca ao seu fin.

Detrás deste conto, a clase política revélase como o que é, unha clase ao servizo da oligarquía financeiro-industrial, podre até a médula, con pequenos e grandes "Gürteles", alienada do pobo, en comuñón co monopolio. Revélanse os sindicatos como o que son, lacaios dos que os manteñen, comodamente instalados nas súas cotas de poder e influencia. Revélase que si, que si hai clases sociais, e que a clase media era un engano, migallas e soños cos que despistarnos. Revélase o sistema público como o que sempre foi, un empréstimo mentres as cousas non ían tan mal.

O conto acabou e o futuro aparécesenos como un remake do século XIX, cando existía unha mínima clase alta, unha ínfima clase media de profisionais liberais e unha grande masa de pobres que traballaban nun rexime de escravitude, gañando o imprescindíbel para viver.

As directrices están marcadas: haberá que pagar peaxe para todo; para acceder á Sanidade "pública" haberá que ter un seguro privado, para acceder ao Ensino superior haberá que ter diñeiro ou apresentar un brillante expediente; para poder gozar dunha pensión haberá que investir en seguros privados... Polo tanto, o traballo precario, non poder nin extraer as moas do xuízo picadas, non poder facer unha carreira ou un ciclo superior, non ter xubilación... todo iso será o normal nun futuro non mui afastado.

A burguesía progresista morreu, e no seu lugar a burguesía feudal, que se enriquece especulando e non criando riqueza, que se enriquece facendo pagar por manter o teu propio diñeiro nos seus bancos no lugar de investir no progreso, esa burguesía é a que goberna as nosas vidas, e pensar que vai mudar é un pensamento inocente.

As formas están marcadas: desde os que se manifestan por parar o derrube de El Cabanyal até os gregos que se manifestan por parar as medidas de recortes do seu goberno, todos son tratados con contundencia. E quizá chegue o día no que vexamos as mesmas imaxes de Bangkok en Europa.

Estamos a chegar a unha encrucillada na que, ao chegar, teremos de decidir se queremos volver ao estado no que se achaban os avós dos nosos avós ou se queremos continuar polo camiño do progreso, da democracía, do igualitarismo.

Sobre a nostalxía

2010-05-23T11:10:00.004+02:00

(tardas en lelo entre 2 e 4 minutos)

Onte o calor tróuxome a nostalxía.

Volvendo de traballar, a máis dunha hora de Compostela, aquel calor que se intalara no meu carro ausente de ar condicionado, aquel suor que se pegaba á miña pel, aquela quentura que habitaba o meu corpo, fixo que me retrotraera a hai dous anos, cando fixera aquela viaxe a Provenza, á alma da Occitania: lembrei o calor daquel verán, os máis de mil quilómetros que fixeramos sufocados, o concerto de benvida que nos brindara Massilia, o recendo de Aviñón, a paisaxe de Provence-Alpes-Côte d´Azur, o multiculturalismo de Marsella, o rosé tomado ao son das cigarras -banda sonora da viaxe-, as persoas que alí coñecín, as noites cálidas e calmas... Foi un arrebato de melancolía que me deixou noqueado parte da tarde.

A nostalxía. Curioso sentimento. Que o provoca? A lembranza dun pasado millor? Ese pasado significa que o presente é mau?

Aínda está por chegar, na xente da miña xeración, o revival de 90, ou de 2000, mais dubido que teña tanta forza como a que tivo (e ten, e non sei se sempre terá) a de 60 e 70: incluso eu, que me achaba daquela no limbo dos non-natos, teño sentido esa nostalxía que me transmitiron os meus pais, a da emigración parisina, a dos grupos musicais, a das calzas boca de sino, das patillas e das utopías da burguesía progre.

"Nostalxía" é un termo composto das palabras do grego clásico νόστος "regreso" e ἄλγος "dor", quere dicer: voltar con dor. Entón, ao estar nese estado, lembramos o pasado con dor porque o presente é doloroso? Cando este presente se convirta en pasado, lembrarémolo con nostalxía tamén? Ou todo isto vén da capacidade innata do ser humano de esquecer as cousas más que lle acontecen?

A nostalxía, ao meu parecer, é boa, porque é unha forma de lembranza, mais sempre e cando non nos ancore a ese pasado.

Pola miña parte, xa teño gana de volver tomar un Côtes de Provence ao pé do Ródano, balanzado polo son das cigarras.

Doutor Jekyll e Mister Hyde

2010-05-17T10:02:00.005+02:00

(tardas en lelo entre 2 e 4 minutos)

Por que nos resulta tan duro coidar de nós mesmos? Por que non lle damos ao corpo o que é san para el? Por que nos resulta tan pracenteiro danarnos?

Fumar, beber álcohol, non durmir o tempo suficiente, non descansar abondo, estresarse, non facer exercicio, andar malhumorado... Parece que o ser humano, instintivamente, procura esas cousas, facerse dano mentalmente, fisicamente, porque, que fai que, sabendo que fumar ou pasarse co álcohol, é algo mau, sigamos a facelo? Que provoca que, sabendo que correndo dúas ou tres veces por semana, o noso organismo estará mellor, e non o fagamos? Por que, se sabemos que consumindo máis fruita e legumes gozaremos de mellor saúde, abusamos da carne e dos produtos alimentares industriais?

Por que agochamos no noso interior a un Mister Hyde se nós queremos ser un Doutor Jekyll?

Hai múltiplas teorías que poden, ou non, responder a esta serie de preguntas mais, para min, todo se pode resumir nunha afirmación: maltratámonos porque vivimos nun mundo que nos maltrata. Tal é o grau de frustración, de desidia, de tristura que nos invade por toda parte, que tentamos borrar todos eses sentimentos negativos con supostas panaceas simples: que nos encontramos no desemprego, que non achamos traballo do noso, refuxiámonos no álcohol, na cocaína, na marihuana, no tabaco. Que temos un traballo do que non gostamos e que nos rouba unha chea de horas, tombámonos no sofá, aparvamos coa tevé e consumimos calquera cousa fácil de preparar.

É iso lóxico? O lóxico non é luitar? O lóxico non é facer todas e cada unha das cousas que no fundo nos pede o corpo, a mente, a alma? Incorporar, aos poucos, eses pequenos hábitos que fan que sexamos optimistas, vitais, felices, ese é o quid da cuestión: comezar a facer algún tipo de exercicio, aínda que sexa subir e baixar as escaleiras -no lugar de coller o ascensor; pór unha mazá na salada, ou pór un peixe onde antes tomabas unha chuleta; non adormecer diante do televisor e si lendo un libro ou un cómic; bicar, abrazar á túa parella fillos amizades; facer pequenas accións revelándote en contra do que non gostas... Ao ser humano, en xeral, non gosta dos grandes cambios, mais se eses cambios se fan aos poucos, en pequenas doses, si que son máis simples de asimilar.

Desfacernos dese Hyde que se agocha dentro claro que é complicado, mais iso non é óbice para non deixar de tentalo día após día, non si?

A xanela radiada

2010-05-16T18:18:00.003+02:00

(tardas en lelo entre 2 e 4 minutos)

A miña relación coa radio esténdese desde que era mui cativo, cando escuitaba pasivamente a radio no bar dos meus pais aquelas cancións que radiaban diais tais como M80 ou Los40. Ao longo da miña vida fun deixando e retomando a audición das diferentes canles dunha maneira nada fiel e si mui anárquica, segundo callaba. La Gramola, de M80, foi o único programa (xunto con Gomaespuma) que escuitei fielmente durante bastantes meses, pontualmente ás dez da noite, e onde realmente, na miña adolescencia, comezou a miña educación musical, escuitando os diferentes estilos das cancións que a xente pedía. Desde aquela, e até a actualidade, a SER, a Radio Galega, a Radio Nacional de España, e incluso as portuguesas (como a Comercial e a Antena 3) e os seus programas foron desfilando polos meus ouvidos mais fidelizándome pouco ou nada.

Só foi no ano pasado, nunha temporada na que tiven que tragar quilómetros e quilómetros diarios de estrada, cando comecei a sintonizar diais concretos e a escuitar programas dos que gostaba: eran os tempos nos que a CRTVG facía cousas de calidade: desde O tren do serán até Aberto por reformas, todas as tardes escuitaba as cousas que naqueles programas da Radio Galega se dicían e se cantaban.

Cando todo iso desapareceu, sentinme un pouco orfo, e a radio volveu pasar a un mui segundo plano. Porén iso durou pouco tempo: grazas a unha das persoas que nos últimos anos está a contribuír na expansión da miña cultura musical, volvín sintonizar diais e a asistir fiel a radiación de programas concretos.

Agora áchome na "época" de R3, a millor canle musical que hoxe se fai no Reino español: desde "Carne cruda", que se converteu no meu telexornal particular, até El Hexágono, Sonideros, Cuando los elefantes sueñan con la música, Melodías Pizarras, El Postre... unha auténtica constelación de programas de proveito que, por riba, podes escuitar en forma de podcast.

É bo resgatar o costume de escuitar radio ou, se nunca o tiveche, de incorporalo á túa cotidianidade, porque é un espazo que aínda non está emporcallado como a tevé, porque é un universo bastante ignorado e o que ten muito que ofrecer, porque podes facer outra cousa mentres escuitas e porque non aparva tanto como a caixa parva.

Escuitemos radio, pois!

A voz do seu amo

2010-05-15T17:03:00.000+02:00

(tardas en lelo entre 2 e 4 minutos)

A pasada corta feira, na zona vella de Compostela, tiñan lugar tres manifestacións simultáneas. Os motivos polos que se facían eran ben diferentes: uns adolescentes pedían a defensa do galego no ensino, uns universitarios mostraban a súa disconformidade co mestrado que vai substituír o CAP, e uns adultos concentrábanse diante das oficinas da Confederación de Empresarios de Galiza contra o convenio laboral nas grandes superficies. Ben: en total, as tres manifestacións, se se convocasen ao mesmo tempo e no mesmo lugar, non xuntarían cen manifestantes.

O 1 de Maio, as rúas de Vigo acolleron, máis unha vez, as manifestacións que celebraran o Día do Traballo. Este ano, máis que nunca, eran máis as bandeiras que os que as portaban, eran máis os ecos dos pasos que os pés que os producían.

Ante nós temos un panorama desolador: case cinco millóns de desempregados e máis de un millón de familias que teñen a todos os seus membros sen traballo; o Goberno anuncía recortes no gasto social; o fantasma de Grecia bate insistentemente á nosa porta.

As rúas, ao menos dunha maneira maioritaria, áchanse en silencio: parece que o que pasa non vai con nós, que todo nos dá igual, que a apatía e a desmobilización son as raíñas. Que é o que acontece?

Por que non hai protestos? Por que parece que a ninguén lle molesta que o Estado corra a salvar a entidades financeiras que perderon diñeiro por erros propios e que a nós, xa non só non nos axude, se non que acabe por eliminar o Estado do ben-estar do que tan orgullosamente se gababa até hai ben pouco? Ninguén ten nada a dicer sobre que as clases altas se vexan libres destes recortes? Tanto ten que as conquistas sociais que conseguiron os nosos pais e avós nos anos 60 e 70 do pasado século nos sexan arrebatadas tan facilmente?

Porén, tamén é sintomático que as persoas acodan cada vez menos fielmente ás convocatorias daqueles que, acordo social tras acordo social, deixaron que patronal e goberno meteran a tesoira ás devanditas conquistas. É sintomático que ante o anuncio do recorte de gasto social, por parte dun partido que se atila de socialista, a xente responda cunha asistencia masiva ao espectáculo narcótico do futbol.

Pode ser esclarecedor, e até un pouco premonitorio, como a xente, cada vez máis, deixa de atender aquelas voces, aquelas voces que dicían que viviamos no mellor dos mundos posíbeis, que nos achabamos nun Estado de ben-estar, que votando consiguiriamos pleno emprego crecimento e cousas polo estilo, que deixando a intermediarios os nosos intereses luitariamos polos nosos dereitos.

Dá que pensar que a xente xa non escoite estas voces, a voces dos seus amos, as voces dos nosos amos, que levan demasiado tempo dicéndonos como ser como pensar que comer que ver que ler.

Oxalá non tardemos muito en volver a escuitarnos a nós mesmos.

Mais, que demo comer?

2010-04-27T17:27:00.001+02:00

(tardas en lelo entre 8 e 10 minutos)

Achámonos nun momento da Historia da Humanidade no que, como muitos outros aspectos do sistema de desigualdades, exite o grande paradoxo no que Occidente se encontra obeso, cunha chea problemas de saúde derivados deste feito (enfermidades cardiovasculares, cancro, diabetes, alerxias alimentares…), e o Terceiro Mundo desnutrido, con tamén unha chea de problemas derivados, entre outras cousa, da falta de defensas que provoca tal feito (malaria, dengue…). Ao mesmo tempo, estamos atrapados nas mans das grandes multinacionais alimentares (Nestlé, Kellog…).

O primeiro que nos debemos de cuestionar é a validez dun alimento que se produce a miles de quilómetros de distancia, que emprega man de obra, materia prima, produtos para a embalaxe (plástico, cartón…), transporte, gasto de combustíbel, e que chega ás grandes superficies mercantís (super-hiper-mega-mercados) custando entre 1 e 5 euros. En que se aforra para que unha caixa de bolachas custe tan pouco?

Xa non falemos dos produtos cárnicos e dos seus derivados: produción de carne vacúa intensificada, alimentada con penso de orixe animal, ovos provenientes de galiñas que teñen as patas atrofiadas por viviren toda a súa vida enxauladas, leite en cuxo proceso de esterilización foron destruídos os seus nutrientes… Tamén de fruitos que chegan até nos en cámaras frigoríficas procedentes de países tan lonxícuos como Chile ou China.

E non mencionemos os transxénicos dos cales aínda falta facer un grande estudo, a longo prazo, que diga definitivamente o mal ou o ben que fan á nosa saúde e ao contorno no cal se cultivan.

Finalmente, pensemos en toda a produción local que desapareceu por non poder facer fronte á competencia das devanditas multinacionais e o éxodo do campo á cidade e do consecuente abandono deste.

Se algo hai que ter claro é que todo o modelo de produción alimentar, toda a ética que o rodea, o noso modelo de consumo de alimentos, a salubridade do que inxerimos, todo isto áchase en franca cuestionabilidade.

Mención á parte son todos e cada un dos alimentos que se achan na nosa dieta común, sexa un modelo atilado de prexudicial ou o atilado de san: ao longo das últimas décadas encontramos estudos, teorías que din que algo é mau, e máis tarde outros que afirman totalmente o contrario, cando xa non conviven, sen vencer ningunha, verdades totalmente opostas sobre un mesmo produto: o café non era mui bo, agora parece que si que o é, o viño era prexudicial, agora non o é tanto, o pan, outro tanto do mesmo. Sobre o leite existen teorías que o deostan e outras que o enxalzan, a carne tamén se acha nese mesmo terreo da incertidume.

Ante tal panorama, unha persoa que se encontre con ganas de se alimentar ben, de querer ter un modelo de consumo alimentar san, pode correr o risco de ter unha esquizofrenía profunda e acabar nun manicomio onde, nun cuarto coas paredes acolchadas, dea de cabezazos contra elas repetindo todos e cada un dos mitos, estudos e frases feitas provenientes deste problema, cunha que destaque entre todas: mais, que demo comer??

Para resolver esas incertidumes, penso, será mellor ir por partes.

Un dos problemas principais do noso problema alimenticio son as multinacionais. Non é lóxico que algo tan esencial para a nosa saúde como é a alimentación, estea concentrado en poucas mans e baseado nos réditos económicos que tal ou cal produto lles poidan proporcionar: do meu punto de vista, as multinacionais alimentares deberían desaparecer, ofrecendo o Estado o suficiente oxíxeno económico e xurídico á produción local para que esta resucite e volva ocupar o espazo que nunca debeu deixar, controlada, claro está, polos organismos sanitarios correspondentes. Do mesmo xeito, deixar o cultivo intensivo e dar paso ao extensivo, de vacas presas en cárceres a vacas pastando en extensos prados; de galiñas en grandes naves e galiñas en granxas.

Por outra banda, en cuestións alimentares –aínda que tamén noutras muitas outras-, deberiamos de deixarnos de nos sentir deuses e consumir toda clase de fruita e demais en calquera momento do ano: resucitar o consumo dependendo da tempada, aprender a esperar, e tomar os fruitos exóticos como o que son: algo exótico, algo pontual. Pasar do cultivo intensivo en invernadoiros ao cultivo que marcan as estancións, a Natureza.

Dando estes primeiros pasos, converter “o negocio da alimentación” na “produción para alimentar” sería un grande avanzo para mellorar as condicións nas cales se produce o que consumimos, en humanizar ese proceso, en facelo máis natural.

Visto isto, temos a cuestión “como/que comer?”. Como xa se mencionou, non existe un acordo sobre cal debe de ser a nosa dieta: carnívora, vexetariana, omnívora. A tese de que só con vexetais abonda é contraposta coa que di que hai determinados nutrientes que se achan na carne dos cais o organismo non pode pasar; hai dietas alimenticias vexetarianas ou biolóxicas que para poder seguilas tes que ter uns ingresos altos, outras que son insufríbeis para continualas… Como xa dixen, saber até que ponto a carencia de carne nos pode facer ben ou mal, até que ponto é bo tomar leite ou café ou viño, até que ponto o pan e san ou non, até que ponto os produtos que nos ofrecen as multinacionais son maus, os transxénicos… saber todo iso, a día de hoxe, parece algo mui difícil, canto máis se todo está condicionado por un modelo de comer mui marcado e polas propias multinacionais e os seus estudos “independentes” que teiman en querer probar que non hai nada mau no que venden.

No entando, hai unha serie de cuestións que, para min, non teñen ningún tipo de dúbida e de discusión:

- Foxe do producido por multinacionais. Hai unhas semanas lin nalgures: Se a maioría do que se acha nos ingredientes do produto que temos na man no se pode encontrar facilmente por aí, non sabes exactamente o que é e non poderías facelo na casa, non o compres. Penso que tal afirmación amosa unha gran coherencia e verdade, e abranguería unha altísima porcentaxe do que hai, actualmente, nos supermercados.

- Foxe da confeitaría industrial e dos produtos refinados. Unha das poucas cousas nas que están de acordo dietistas nutricionistas e demais expertos é que a confeitaría e o azucre fariña etc refinada é altamente prexudicial para a saúde, ao transformar todo iso en graxas que son dificilmente eliminadas polo organismo e seren un produto que non ten tantas propiedades como cando están no seu estado integral.

- Foxe dos extremos. Non eliminar por completo un produto da túa dieta nin abusar dun mesmo produto, é dicir: diversifica o que consomes.

- Aposta polo local. Deixa de tomar fruita ou legumes que veñen de alén do Berzo e aposta polo que se acha na túa comarca ou polo do país.

- Segue a pirámide (calquera). Pensa que tes que tomar muitas máis verduras froitas legumes cereais que carne, e moderar o consumo de peixe. Se es larpeiro, fai os pasteis e doces na casa, ou cómpraos nunha confeitaría pequena, non nunha cadea.

- Foxe da comida rápida e da comida lixo. Claro que é máis fácil facer un bocadillo ou saír e comprar unha hamburguesa ou fritir un bisté: con esta excusa as multinacionais dannos todo feito: batatas cortadas, croquetas, pizzas, caldos… e todo “de la abuela”. Cando todas esas cousas, sabéndoas facer, cun pouco de tempo libre que se teña pódense facer en grandes cantidades, conxelalas e ilas comendo a medida que nos apeteza. O chamado slow food é algo que ten que retornar ás nosas vidas.

Seguindo estes pequenos consellos, indo á praza de abastos no canto de ir ao DIA, facer unha domingo de resaca unhas croquetas que poderás comer durante a semana, comer unha ensalada ou facer un arroz integral con cabaciño acompañado dunha crema de porros no lugar de comer bisté con batatas conxeladas, facer un biscoito de chocolate en lugar de compralo feito ou “fácil de facer” no Gadis, comer carne un par de veces ao mes, tomar café e viño moderadamente, combinar o almorzo de leite con outros tipos de almorzos… Todo isto se callar sexa un paso para non ter obesidade aos trinta, nin problemas cardiovasculares aos cincuenta, nin un tumor aos sesenta. Aforraremos diñeiro, saúde e teremos unha filosofía de vida máis sosegada e apracíbel.

Seremos, en definitiva, algo máis felices.

O ensino universal

2010-04-22T15:54:00.005+02:00

(tardas en lelo entre 4 e 6 minutos)

A semana pasada foi o aniversario da Segunda República española. Co gallo desta efeméride, no xornal El País saíu un artigo sobre o Ensino naquela época. Mergullando estes días pola rede, topei, do mesmo diario, un artigo de hai catro anos. Nos dous fálanse marabillas daquela época a nível educativo, do fabuloso proxecto de ensinanza que se quería desenvolver, da iniciativa alfabetizadora e educativa que se quería levar a cabo nun lugar onde a ignorancia e o analfabetismo eran a norma.

Coa chegada do fascismo, toda aquela xeración de profesores e mestres, toda aquela xeración de mocidade educada nas luces da razón e do crecimento intelectual, foi varrida completamente: aínda hoxe o analfabetismo é unha realidade no Reino de España, aínda hoxe a ignorancia habita por toda parte.

Alén diso, no sistema de desigualdades, o ser humano é empregado como unha peza máis da engrenaxe de toda a maquinaría que sostén o devandito sistema: persoas que coñecen de cor a Historia da Literatura Universal son incapaces de amañar unha cisterna, profisionais da electricidade non saberían dicer unha obra calquera do século XIX; físicos sobranceiros non son quen de facer iogurte caseiro, campesiños que vendes miles de litros de leite ao ano non teñen a mínima idea de como se orixinou o Universo.

Isto, á maioría da xente, parécelle normal, incluso lóxico: para que fai falla na vida dun campesiño saber falar inglés e alemán? Para que lle fai falta a un catedrático da Universidade de Oxford saber cultivar unha tomateira?

O ser humano ten unha Historia (contando a Pre) de millóns de anos: pasamos das cavernas ás confortábeis casas e apartamentos, deixamos as fogueiras para quentarnos coa calefacción e de conservar o lume como un tesouro a telo a man baixo a forma dun isqueiro, de tardar anos en dar a volta ao mundo pasamos a facelo en horas e de chegar até a lúa, evoluímos a nosa comunicación de simples sons guturais a diferentes linguas e linguaxes, deixamos de andar só e conseguimos voar... o ser humano ten unha maquinaría perfeita, o cérebro, para evoluír constantemente, para mellorar, para entenderse a el e ao que o rodea, deberiamos de aperfeizoarnos eternamente até a nosa extinción natural.

Miguelánxelo, Mozart, Picasso, Einstein... Eis exemplos de personaxes prodixiosos, que mudaron para sempre a conceizón de múltiplas disciplinas. Son xenios, inmortais, a excepción. Porén, isto debería de ser o normal?

Os estudos revelan cada vez máis a portentosa capacidade que ten o noso cérebro para aprender, para aprender calquera cousa, nos primeiros anos da nosa vida, xa non só desde que nacemos mais tamén desde que habitamos o ventre materno.

O ser humano, nos seus tres primeiros lustros de vida é un disco duro preparado para apreder, para absorver todo tipo de coñecimento, sexa cal for: idiomas, matemáticas, letras, coñecimentos varios, a natureza que o rodea... É nestes primeiros anos cando se teñen que construír uns fortes alicerces para logo ir construíndo un grande edificio do coñecimento. Porén...

Ao contrario que na época da Segunda República, o ensino actual está repleto de eivas: fracaso e abandono escolar, analfabetismo funcional, descoñecimento do pasado histórico, aprendizaxe precaria de linguas, incomprensión e ignorancia do mundo que o rodea, apatía... E xa non é que aconteza só no Reino de España se non que, salvando distancias, é un mal que se pode estender a todo o Mundo -fóra os países nórdicos, que serían un modelo desde o cal comezar- : hoxe en día, a mocidade áchase castrada intelectualmente, conducidos cal rabaños cara a un mundo laboral cada vez máis especializado, que os irá colocando nas partes da engrenaxe onde vaian facendo falta pezas, deixándoas cando non no almacén chamado desemprego.

Un ensino laico, público e universal, eis a solución ao progresivo empobrecimento do ser humano, e universal no sentido de que se cubran a maioría dos campos de coñecimento humano, tanto intelectual como manual: aprendizaxe de linguas, da natureza, de literatura mais tamén de albanelaría, que cohabiten as materias de sempre (matemáticas, lingua, ciencias, música) con outras que hoxe só se dan nos ciclos e que fomentan o elitismo e o clasismo (gastronomía, electrónica, carpintaría, xardinaría), viaxes organizadas que axuden a abrir a mente ao ver outras realidades, educación sexual-afectiva e non patriarcal ao longo da vida académica... en definitiva, un ensino que faga do ser humano un ser universal, autónomo, respeituoso tanto co seu próximo como co medio no que vive, activo intelectualmente, crítico e formado.

Fai falta que o espírito pedagóxico que existía na Segunda República resucite, que se abran as portas e xanelas das escolas liceus universidades e un ar limpo acabe por varrer as sombras e crucifixos que corenta anos de fascismo instalaron nelas. Porén, a redución do orzamento do ensino público e o aumento deste ao concertado non augura que pase algo así.

Entrementres, a violencia, o machismo, a intolerancia, a frustración, o consumo de drogas legais e/ou ilegais, a vanalización do sexo, os suicidios... todo iso, e máis, seguirá, porque non son máis que as peticións de axuda, de auxilio, do noso cérebro, que se acha enxaulado, da nosa conciencia.

Do que nos fai humanos.

France Télécom, curas pedófilos ou a data de validade

2010-04-15T16:53:00.005+02:00

(tardas en lelo entre 3 e 5 minutos)

Non podía seguir neste inferno pasando horas diante do ecrán coma un títere. Así se despedía un dos empregados de France Télécom antes de se suicidar: deixaba muller e fillos. Nos últimos dous anos e pico, ao redor de 50 traballadores desta empresa suicidáronse. Eis o cúmio do proceso de privatización dunha empresa estatal, comezado no ano 1994 e acabado en 2004, que afecta a máis de cen mil persoas: fomento da competitividade entre os empregados para gañar en produtividade, traslados de posto, rotura da solidariedade e fomento da luita de todos contra todos polo posto de traballo. Suicidios semellantes, non en tal número, levan acontecendo nas fábricas de Renault e Peugeot. Agora a empresa está en xuízo.

Estados Unidos, Irlanda, Noruega, Holanda, Austria, Alemaña, Italia… Nos últimos meses teñen saído á luz múltiplos casos de pederastía cometidos por representantes da Igrexa Católica ao longo dos séculos XX e XXI. Aparece o celibato como orixe de tamaños crimes contra a infancia; porén, a Igrexa, lonxe de admitir a súa culpa e investigar sobre os motivos, recorre á sempre maltratada homosexualidade para dar unha especie da explicación.

Caso Guerra, Caso Naseiro, Caso Filesa, Caso Gürtel…. Privatización da Sanidade, privatización do Ensino, precarización da Televisión e Radio estatais, liberalización do solo que provocou a burbulla inmobiliaria, destrución do tecido empresarial reconvertindo sectores (o Naval, o Mineiro…), sucesivos acordos entre patronal e sindicatos que destruíron a figura do emprego fixo, abarataron de cada vez o despedimento, delegaron en empresas privadas a contratación… Entre tanto, eses mesmos políticos, pasados e presentes, gozan de pensións vitalicias e avultadas, só teñen que traballar no congreso dos deputados sete anos para cobrar a xubilación completa, saen máis ricos do que entraron…

Onde está Ben Laden? Onde as armas de destrución masiva? A xente lembra a causa das guerras de Afeganistán e de Iraque? Existiu realmente Ben Laden? Non estará desde 2001 nunha praia do Caribe, a tomar mojitos e a regalar os ollos coas mulatas que diante del pasan? Descuberta a mentira das armas que agochaba Sadam, por que non se xulga a Bush, a Blair, a Aznar e a todos os que os apoiaron? O silencio para as máis de seis mil familias de militares non é pior que a morte dos seus fillos maridos mulleres netos irmáns nesas guerras? A tortura, a morte de máis de un millón de iraquianos e afegáns, a destrución de nacións, o terrorismo en forma de letras e números M1, F-15 ou M-16, é xustificábel por que?

Millóns de persoas morren diariamente, sofren diariamente, porque o decidiron uns poucos. Se callar, todo o estamento, todo o que nos goberna desde as altas esferas, políticos, mandatarios divinos, empresarios, teñen a data de caducidade pasada, xa non rexen. Se callar, o que hai que facer é o mesmo que se fai cun iogurte pasado de data.

Os traballadores de France Télécom, mentres non se lles presionaba e non se lles inducía á competencia, non sentían necesidade de se suicidar. Os curas, se puideran ser libres sexualmente, non verían a súa mente empezoñada e pervertida. O pleno emprego sería posíbel se houbera unha política produtiva e non especulativa, de produción de riqueza, e garante dos dereitos dos traballadores. As guerras serían unha simples palabra no dicionario se os motivos polas cais estoupan desapareceran.

E, se calla, iso só acontecerá o día que nos deamos conta de que nós mesmos somos capaces de facer iogurte.

Adeus ao 2

2010-04-09T16:15:00.001+02:00

O 2 marcha: benvido ao 3.

Dependendo a quen se lle pregunte, uns diranche que agora todo será costa abaixo, que preferirían quedar no 2 para sempre, que isto significa o paso do tempo, a vida fugaz e, nun último extremo, o destino da morte.

Outros, en troca, diranche que se entra na millor época da vida, que o 2 hai que deixalo estar onde está.

Para min, cumprir anos, hai tempo que deixou de significar algo transcendental na miña vida. Lembro que, cando alcancei a maioría de idade, unha boa amiga miña dixérame que o tiña que celebrar por todo o alto, que era algo que só pasaba unha vez na vida.

Persoalmente, son dos que considera que todo está na alma ou, se se quere, na mente. Non me sinto vello, non teño ningún tipo de pánico por lle deixar a porta aberta ao 3. Pasan os anos, si, mais se en cada un que pasa logras tirar boas experiencias, aprender do mau, millorar, aprezar máis todo o que che rodea, ese paso do tempo é sempre positivo.

Está claro que aquí estamos de paso, mais ninguén nos mentiu niso.

Penso que se só nos recreamos no paso do tempo, na vellez e en todo o que iso conleva, deixaremos pasar a Vida, que tanto nos ten que ofrecer, que tan bonita é aínda que todo semelle querer mostrarnos o contrario.

Cuidarnos, querer e ser querido, eis o elixir da eterna xuventude.

A xanela musical: Rodrigo Leão

2010-03-26T13:50:00.002+01:00

Saíron ao cenario: un violino, unha viola de arco, un violoncelo, un baixo, un batería, un xilofono, un acordeón, e ele, ao órgano. Máis nada. So acompañados pola voz de Ana Vieira e a colaboración de Gomo. Máis nada.

Cunha sinxeleza que pasma, Rodrigo Leão orquestrou un concerto marabilloso na presentación do seu último álbume A Mãe. Un concerto cheo de emocións e boa música que provocou que todo o público que alí se achaba se erguera das súas butacas e aplaudira até a extenuación e que levou a que o compositor portugués fixera o bis por dúas veces.

Este lisboeta, que descobrín por casualidade hai anos en Gong, desvélase como un auténtico señor da música, xunto con Matthieu Chedid, Yann Tiersen ou Nitin Sawhney, que supera cada proxecto que cría: fundador dos grupos musicais Sétima Legião e Madredeus, abandounouos ao lles quedar pequenos, e decidiu voar só na súa viaxe musical acompañado por músicos que o único que poden facer é aprender del.

Cunha paixón pola música que transmite en cada peza que toca, transpórtate, emociónate, alégrate, inocula melancolía e saudade, faiche viaxar desde o fado portugués até o tango arxentino, pasando por case todos os estilos e ritmos musicais.

En portugués dirixiuse ao público a cada pouco, agradecendo, tímido, as mostras de aprezo que se lle daba. E, obrigado, digo eu, por saber sanear tan ben o corazón da xente.

Primavera case

2010-03-24T10:47:00.004+01:00

Antonte lucía o sol. Estirado na herba de Bonaval sentía o calorciño bo sobre a miña pel, as cóxegas que o sol me facía no rosto, o bo ánimo que o astro rei sacaba do meu interior após meses de chuvia frío mal tempo en xeral. Cal cogomelos após a chuvia, a xente xuntábase, reverenciando o sol, charlando animadamente, xogando, facéndose cariños, tocando a guitarra, cantando... Era a festividade da Primavera, a benvinda que se lle facía a esa estación tan desexada. E eu abría a miña alma, as miñas meniñas a esa fábrica de B12 que tanta falla fai...

Hoxe, a chuva, de novo, fai acto de presenza. No piso as tonalidades grises voltaron. Arrefeceu. Elliot Smith acompaña mais non consola.

De verdade non choveu abondo?

De greves de fame e mártires

2010-03-09T21:14:00.002+01:00

Hai case trinta anos, o 1 de marzo de 1981, un grupo de presos do IRA, na prisión de Long Kesh, comezaban unha greve de fame. Esta medida era o ponto culminante dunha luita que comezara cinco anos antes na que os presos da organización armada irlandesa reclamaban o status de presos políticos entre outro tipo de dereitos.

Ao longo desa greve, que se estenderá sete meses, morrerán seis presos do IRA e tres do INLA, sendo o máis popular Bobby Sands.

Ao tempo que os presos irlandeses comezaban a súa greve, outros presos, estes do PCE(r), no Reino de España iniciaban a mesma forma de protesta en contra da política de dispersión penitenciaria. Tres meses despois morrería un deles. Case unha década máis tarde presos do mesmo partido levaba adiante unha nova greve de fame, que se prolongaría dezoito meses, por conseguir unha serie de dereitos. Nesa greve tamén morreu un preso.

Finalmente, en Turquía, no ano 2000, mil presos de diferentes organizacións (TKP(m-l), DHKP-C, PKK...) levaban a cabo unha greve de fame que, igual que nos casos anteriores, se desenvolvía para conseguir dereitos e para luitar contra unha política penitenciaria inxusta e chea de eivas. O resultado foi, dous meses despois, a intervención da policia en 15 prisións e a morte de vinte e oito presos.

Dos dez presos independentistas irlandeses, de cuxa morte o ano próximo cumprirase o 30 aniversario, ninguén, fóra de Éire, se lembra. A morte de dúas persoas por greve de fame no Reino español pasou sen muito escándalo para o groso da opinión internacional. A trintena de mortos que causou a intervención policial nos cárceres de Turquía foi apenas cuberto polos media.

A fins do pasado mes de febreiro, un preso cubano morría após máis de dous meses en greve de fame. Orlando Zapata é, hoxe en día, o símbolo da disidencia cubana. Todo o mundo coñece a súa cara, o seu nome, a súa vida de militante a prol da democracía. A opinión xeral é que o Estado cubano é un asasino por deixar morrer a unha persoa nas súas cadeas. A opinión xeral é que Orlando Zapata foi unha grande persoa, adaíl da luita pola liberdade.

Fóra de que existe a teoría de que o tal Orlando era un simples preso común que foi manipulado pola disidencia cubana para conseguir un mártir, acho que a auténtica cuestión é preguntármonos se o Goberno cubano obrou mal ou ben: que facer ante un preso que se declara en greve?

A alimentación forzosa é un tipo de tortura, xa que aínda que o paciente estea vivo, os seus órganos seguen a deteriorarse, quer dicer: está, literalmente, a morrer en vida. Xa que logo, e tal e como di a Declaración de Toquio da Asociación Médica Mundial en 1975, o preso non será forzado a tomar alimentación artificial cando recuse tomar alimentos e, segundo o médico, sexa capaz de sopesar racional e realistamente as consecuencias desa decisión voluntaria. Do mesmo xeito, no Código da Ética Médica áchase a seguinte prohibición no seu artigo 51: Alimentar compulsoriamente calquera persoa en greve de fame que for considerada capaz, física e mentalmente, de facer xuízo perfeito das posíbeis consecuencias da súa actitude. En tais casos, debe o médico facela ciente das probábeis complicacións do xaxún prolongado e, na hipótese de perigo de vida, tratala.

A greve de fame lévase a cabo cando o individuo ou o colectivo non ten outro tipo de arma coa que luitar para reclamar os seus dereitos, polos que luitar; por iso son, a maior parte das veces, os presos, sexan políticos ou sociais, os que máis recorren a este tipo de acción. Polo que vemos, o único que pode facer un médico é axudar no que poida ao paciente, do mesmo xeito, acho eu, que se cuida a un enfermo en fase terminal. Segundo as novas isto foi o que fixeron os médicos cubanos.

Cal foi entón o erro do goberno e dos médicos de Cuba?

A pregunta, porén, debería ser outra: por que se focaliza tanto atención en todo canto fai mal Cuba cando hai unha ditadura militar desde hai máis de vinte anos en Birmania, ou outra en Guiné Ecuatorial desde hai máis de trinta, ou outra en Sudán desde hai máis de corenta? Os mortos, torturados, os presos políticos, os desaparecidos, a disidencia deses países non merece a mesma atención que teñen os de Cuba?

Por que se condena, tan unanimemente calquera voz que diga o contrario do discurso oficial? Xa non se nos permite dubidar?

Ou é que a dúbida xa se está a converter en algo tan perigoso como a verdade?

Réplicas

2010-03-07T17:43:00.000+01:00

O terremoto de Chile lembrounos, a semana pasada, o outro terremoto do cal, en Occidente, os meos de comunicación e a xente en xeral comezaba a se esquecer. En Chile, se calla, chegaranse aos mil mortos após un tremor de case 9 graus na escala de Richter e un tsunami; en Haití morreron unhas cen mil persoas cun tremor de terra de máis de 7 graus. Eis a diferenza entre un Estado avanzado e outro estrangulado pola súa Historia.

A Historia de Haití está repleta de terremotos. A súa propia xénese áchase nun terremoto, o producido o 5 de Natal de 1492, unha sorte de efeito bolboreta que fixo que o simples pisar do pé de Colombo nunha praia da futura illa a Hispaniola provocara, quince anos despois, que dos 300.000 habitantes daquel lugar –das etnías arawak, caribes e taínos- quedaran apenas 15.000.

O decorrer do pobo de Haití áchase marcado polo vudú, e así, disfrazado de nome occidental e católico, Santo Domingo nace após da partición da Hispaniola entre franceses e españois en 1697. Aquela parte da illa foi repoboada por africanos e a súa terra pauperizada polo esgotador cultivo da caña: foi a pérola das colonias francesas, o orgullo dos últimos reis da futura república burguesa.

Os africanos, convertidos en haitianos, adoptados por aquela illa das Antillas Maiores, co vudú como resistencia e crioulizados, libértanse das cadeas físicas en 1803, após dez anos de luitas contra os españois, os franceses e os ingleses, converténdose no primeiro pobo libre das Américas, da primeira nación libre negra e do primeiro Estado que abolía a escravatura do mundo. No entanto, cunha terra depauperizada polo cultivo dos enxeños, devastada pola guerra e cun terzo da poboación baixo terra, precisaba de axuda, da solidariedade, e o mundo respostou co racismo en forma de bloqueo; ninguén comerciaba con ela, ninguén a recoñecía: Haití era a resposta a unha pregunta non formulada e descoñecida.

Mentres que os Estados Unidos tardarían sesenta anos en recoñecer a aquel anaco de illa, Franza condenaría a Haití a pagar unha altísima débeda -21 mil millóns de dólares-, baixo a ameaza dunha nova guerra, polo grande crime dos negros quereren ser libres nunha época na que aínda se cuestionaba se tiñan alma ou filosofábase sobre a súa incuestionábel inferioridade.

Os USA, compartindo intereses e planos con Franza, após unha guerra civíl, gobernaron militarmente a illa ao longo de dezanove anos (1915-1934), e con artes titiriteiras, a través do sanguinario Papa Doc mais o seu fillo, durante case trinta (1957-1986).

Nos anos 90, co país afogado pola débeda externa contraída polos Doc Duvalier, os dirixentes títeres de Estados Unidos reduciron as tarifas de importación de alimentos tais como o arroz, e puxeron o colofón ao dumping comezado co Nene Doc, provocando o empobrecimento dos campesiños que se viron barridos até os arrabaldos de Port-au-Prince e converteu a Haití, até ese momento autosuficiente (produtor de carne sa, fruitas e cerais naturais, con aguas preñadas de marisco e peixe saboroso), dependente da caridade dos que sempre a quixeron afogar e consumidor de carne hormonada, de despoxos avícolas e peixes de ínfima calidade das piscifactorías de Miami e cunha frota pesqueira incapaz de competir cos pesqueiros ianques que violan as súas aguas territoriais e esquilman os seus recursos marítimos.

Haití, cunha clase política corrompida e submisa aos intereses de Occidente, coa súa economía decimada e coa agricultura extinta chegaba ao século XXI dependendo da axuda exterior, inestábel politicamente e cumprindo 200 anos pagando o prezo da súa independencia. Esperaban o golpe de graza ou un milagre.

Ocorreu o primeiro.

Quiñentos sete anos despois do primeiro terremoto, un último de sete graus acaba por afundir irremediabelmente aquel anaco de illa que soñou hai tempo ser libre.

Haití volveu saír nas novas de todo o mundo. Os máis de cen mil mortos golpearon nos ollos e nas mentes de todo o mundo. A solidariedade estoupou por toda parte. Diñeiro e máis diñeiro, cal soro, partiu cara ao país máis pobre de América.

Porén, aos popes de Occidente relociulles o dente de ouro. Viron a grande oportunidade. Obama enviou axuda en forma de 10.000 marines con metralladoras, das cais, supostamente, se dispararía comida e medicamentos: nada que ver o ponto intemedio que supón entre Cuba e Venezuela. Sarkozy acode cal mesías salvador que, desinteresadamente, perdoa a débeda imposta que Haití tiña con Franza: nada que ver as grandes reservas de petróleo que se achan nas costas haitianas.

Todos estes séculos, Haití leva a sofrer réplicas, réplicas dese terremoto inicial provocado polo descubridor Cristovo. Réplicas chamadas colonialismo, escravismo, exterminio, racismo, imperialismo, ditadura, capitalismo.

Na realidade, Haití é o aglutinador perfeito de todos os males que acubilla no seu interior o sistema de desigualdades, que afoga a liberdade, coarta a vida dos que non queren ter a ninguén en riba, pisoteando; que asasina, que non deixa que a vida se desenvolva con naturalidade, que odea a felicidade.

Máis réplicas sacodirán a ese país, incluso cando nos teñamos esquecido de que un terremoto devastador matou a cen mil persoas. Serán réplicas agochadas baixo disfraces mais que provirán do mesmo terremoto orixinario: o que move a Occidente a seguir reclamando esas terras como propias, a actuar sobre elas para procurar os seus intereses.

Sobre incompetentes e culpábeis

2010-03-03T14:55:00.000+01:00

Esta mañán almorcei coa nova da proposta da patronal que se traducía en, practicamente, o despedimento libre, que o Estado ollara para outra parte nas relacións patrón-traballador e un contrato semiescravista para os menores de 30 anos (aínda que, a última hora, a CEOE saíu a dicer que era, simplesmente, un exemplo (!)). Chovía e saín con máis nubarróns na miña mente e no meu ánimo. Todo semellaba gris e mau.

A media mañán fun tomar un café e lin no xornal que o sentimento xenófobo medraba no Reino de España até case rabuñar o 80%. Lembrei, lendo, o 20% de desempregados. Souben que o suicidio xa superaba á morte por accidente de tráfico. Veume á memoria o 2,4% de aumento de beneficio de Telefónica ou dos case 9.000 millóns de beneficio do Banco Santander ao longo de 2009. Vin unha foto dunha manifestación de UXT e CCOO na Coruña en contra da xubilación aos 67 que transcorría, pacificamente e sen perturbar a orde, por unha mediana dunha avenida pola cal ían os carros en ambas direccións alleos a eles.

Volvín á miña casa pensando que, en resumo, a culpa de que o Reino de España sexa o único Estado que non apresenta sintomas de melloría económica e a maior taxa de desemprego na Europa Occidental é diferente segundo quen fale: a patronal culpa aos escasos dereitos que conservan os traballadores e quere que se volva ás condicións existentes hai un século; o PP culpa ao PSOE; a xente comeza a culpar ao “excesivo” número de inmigrantes; os sindicatos maioritarios culpan ao goberno…

Porén, a destrución do tecido industrial foi comezada con Felipe González coas sucesivas privatizacións. A criazón da burbulla inmobiliaria foi provocada pola total liberación do solo cando gobernaba José María Aznar. O nível de vida no que vivían os españois, baseado nunha riqueza virtual, foi criado polos bancos que deron empréstimos e hipotécas tan alegremente durante anos, animando a un consumismo insostíbel, sen que o Banco de España se opuxera a iso. Os inmigrantes, que non marchan da súa casa por gosto, eran empurrados pola situación político-social e económica do país de orixe; situación provocada por golpes de Estado, gobernos corruptos, guerras e fames cuxa orixe, ironicamente, está nos Estados receptores desa inmigración. Os sindicatos son os que, ao longo dos últimos vinte anos, levan cedendo e cedendo en cada un dos recortes ou “pactos sociais” que levan sofrendo os dereitos dos traballadores, mentres o diñeiro que estes mesmos sindicatos receben do Estado nunca deixou de medrar.

Quen son os culpábeis? Quen os incompetentes?

Cando os empresarios fuxiron da Arxentina por mor da crise de 2001, houbo casos nos que os propios traballadores tomaron a dirección da empresa e, actualmente, vailles mui ben como cooperativa (na Península xa se están a dar casos tamén). Son iniciativas populares as que promoven o comercio xusto e local, a solidariedade, a reciclaxe e a reutilización, o cultivo urbán, as alternativas ao simple consumismo. A xente é a que sabe levantar unha parede, levar electricidade ás casas, educar e formar aos pequenos aos adolescentes aos adultos e aos vellos, facer unha mesa, cultivar árbores e fruitos.

Quen destrúe? Quen pexa o futuro á Humanidade?

Cando se saiba realmente a quen temos que despedir, ese será o día no que realmente saiamos da crise.

Mau será!

2010-02-24T19:52:00.006+01:00

Parece que o mal tempo teima en habitar entre nós, e xa non falo do meteorolóxico, mais tamén do vital.

Onte caiu unha bategada que ninguén esperaba, unha bategada que se soma ao cúmulo de temporais sucesivos que veñen azoutando aos habitantes do meu mundo. Desde hai tempo semella que non pode haber ninguén que estea medianamente ben coa súa vida e co que a rodea, ainda que, dun xeito case milagreiro, hai excepcións.

E, acompañando, este inverno que se nos está a antollar como o máis eterno das nosas vidas, aínda que, segundo din os vellos, este é o inverno autenticamente galego!

Eu son optimista e, da mesma maneira que a chuvia acabará, da mesma maneira que a inverneira morrerá e das súas cinzas nacerá unha primavera preñada de vida, os bos tempos para todos nós tamén darán chegado.

Hai alguén que, con outras palabras, tenme dito máis dunha vez que o meu optimismo é case unha patoloxía.

Eu simplesmente digo: mau será!

Calma

2010-02-11T13:56:00.004+01:00

Despois da tempestade ven a calma. Iso din.

No meu caso é verdade: após varias semanas abaneado polas ondas da vida, sobrevivendo grazas aos anacos de madeira pertencentes ao barco no que navegaba, mareado pola incertidume e pola angustia, finalmente a tempestade cesou e cheguei a unha praia de area quente e fina na que puiden descansar.

A tempestade pasou, mais a desorde que causou deixou todo descolocado no meu interior e, agora, grazas a iso, podo colocar todo como levaba querendo desde hai tempo.

As tempestades son boas, se limpan e te libertan das cargas que soportas no día a día, se che deixan o ollar co que miras as cousas limpo e puro.

Outras virán, seguro, que che deixen destrozado, que non axuden para nada mais que, por muito que nos pese, sempre nos ensinarán algo novo. Sempre.

Entrementres, a desfrutar da calma.

O fachinelo non se pecha: os muros que se ergueron cando a Cortina de Ferro caiu (e IV)

2010-01-16T12:52:00.004+01:00

Vinte e oito anos e entre 70 e 190 mortos despois, o muro derrubábase, no meo de protestas e manifestacións do pobo xermanooriental que demandaba máis liberdades.

E que hai, vinte anos despois? Todos os persoeiros que se xuntaron na actual capital alemá para celebrar a queda do muro, desde Helmut Kohl até Lech Wałęsa, pasando por Gorbachev, coinciden á hora de proclamar que, sen dúbida, nos achamos nun mundo mellor, máis libre.

Porén, cal é a realidade?

Após a reunificación, na antiga RDA disolveuse o SED, o partido comunista, e os seus dirixentes foron procesados, cais criminais de guerra; tamén se disolveu o sindicato obreiro FDGB (Federación Alemá de Sindicatos Libres), que contaba con case dez millóns de afiliados; liquidáronse o 30% das empresas existentes, o que se traduciu en tres millóns de desempregados (hoxe en día, o índice de desemprego é o duplo no leste que no occidente); privatizouse a terra; cinco millóns de persoas emigraron ao oeste desde 1990 a 2005; produciuse unha baixada de natalidade e, actualmente, o fenómeno da ostalgie (nostalxia pola RDA) é sentida polo 76% dos xermanoorientais.

No entanto, todo isto non acontece só na ex RDA.

O fin da Historia, que vaticinara o ianque Fukuyama, revelouse en falacia en todo o antigo bloco socialista: esta vese nas meniñas dos orfos romaneses e rusos cando esnifan pegamento, vese no descenso do nível de vida, nas Guerras de Chechenia, na mafia rusa, nos conflitos sucesivos dos Balcáns, no exército de pobres chineses.

E non só estes novos muros de pobreza e miseria se ergueron tras a caída do Muro de Berlín: en Occidente, nese Occidente ao que emigraban os obreiros xermanoorientais, o recorte de dereitos, a defunción das conquistas sociais, a crise, o galopante desemprego, as guerras de Oriente Medio, a inestabilidade en África e Sudamérica, todos eses muros que crían medo, inseguranza e fascismo, son unha realidade que é imposíbel ignorar.

O 9 de novembro de 1989, os berlineses da RDA, que querían melloras, non cambios, no seu país, celebraron que un muro caía.

Non tardaron en ver todos aqueles que se ergueron a continuación.

O fachinelo non se pecha: os muros que se ergueron cando a Cortina de Ferro caiu (III)

2010-01-14T12:30:00.003+01:00

Como puidemos observar, o inicio da posguerra estivo marcada polo inmediato comezo da Guerra Fría, personificada, primeiro, nas desavinzas entre os aliados e a URSS en Alemaña e, despois, na Guerra de Corea a comezos dos 50.

Estas desavinzas tiveron tres momentos principais: a criazón dunha moeda no occidente, a criazón da RFA no 49 e o rearme da Alemaña Occidental grazas ao Plano Marshall personificado na criazón, como xa se dixo, do Exército xermanooccidental, o Bundeswehr. Todas estas medidas ían contra o acordado na Conferencia de Postdam.

O lado occidental alemán, cunha economía revitalizada pola axuda ianque, cos principais grandes portos do norte, coas zonas industrializadas do Rhur e do Saar e coas grandes cidades de Rhineland e Baviera experimentou un grande crecimento, ao contrario que o lado oriental. Isto traducíase, en Berlín, considerada aínda cidade ocupada polos aliados (outro incumprimento de Postdam), nun contínuo transvase de obreiros cualificados orientais cara ao lado occidental (calcúlase que, desde xaneiro até agosto de 1961 cruzaran a fronteira 160.000 persoas), co conseguinte custo económico para a RDA. Isto provocou que se pecharan as fronteiras e, en última instancia, se erguera un muro para parar a devandita sangría.

O pano de azo, do que falara Churchill, materializárase ao fin.

O fachinelo non se pecha: os muros que se ergueron cando a Cortina de Ferro caiu (II)

2010-01-12T13:12:00.003+01:00

En A vida dos outros aparece retratada unha RDA gris, triste, sen apenas xente e carros nas rúas, coa cidadanía oprimida pola continua vixilancia da policia política, a stasi, e os chivatos desta. A atmosfera, tan ben conseguida e tan ben transmitida por unha fotografía de tonalidades grises, fai que incluso o espectador se sinta abafado, triste.

En Goodbye Lenin! aparece outro tipo de RDA, en cor, na que está retratada unha sociedade, no fundo, coma calquera outra capitalista, diferente en matices, e na que o realizador Wolfgang Becker expresa a súa idea de como gostaría que fose o país onde naceu.

Cal é a auténtica RDA? Como foi realmente?

Hoxe en día ninguén dubida de que a Alemaña do Leste foi unha ditadura socialista. Porén, ningún historiador pode negar os seguintes dados: existía o dereito á educación, o dereito á protección da saúde e o dereito ao traballo regulamentado por un Código de Dereito Laboral do que adoece a actual Alemaña unificada; aquel, como dereito constitucional, era obrigatorio e, polo tanto, o desemprego era só unha palabra no dicionario, ao non existir na realidade social. Exemplo disto é a integración da muller no mundo laboral, cunha porcentaxe de mulleres traballadoras dun 92% (fronte o menos do 70% na actualidade).

Seguindo o acordado na Conferencia de Postdam, a desnazificación foi un dos obxectivos da RDA, levando a cabo procesos xudiciais contra os nazis e expropiando as empresas que colaboraran con estes (como, por exemplo, as famosas Siemens e Krupp).

No entanto, que acontecía na RFA?

Ningún historiador pode negar o perdón xeral que se levou a cabo cos antigos membros do Estado fascista hitleriano, do mesmo xeito que non se pode negar a persecución anticomunista ou anti movimentos sociais que se desenvolveu desde os anos 50 até os 70.

Exemplos do primeiro son abundantes: Reinhard Gehlen, ex xefe dos servizos secretos nazis, culpábel de delitos de tortura, de maus tratos e de asinar ordes de asasinato (a URSS culpábao da morte de 4 millóns de prisioneiros soviéticos), chegou a ser, na posguerra, xefe dos servizos secretos da RFA. Hans Martin Schleyer, derradeiro xefe das SS, chegou a converterse no xefe da patronal xermanooccidental e en directivo de Mercedes-Benz. Calcúlase que o 66% do funcionariado da Alemaña Occidental fora membro do NSDAP, o partido nazi, e que 9.000 fiscais que traballaran para o rexime fascista de Hitler continuaron a facelo despois da guerra. Finalmente, da refundada Wehrmacht, o Exército alemán nazi, chamada desde 1955 Bundeswehr, formaban parte 12.000 oficiais nazis e 300 das SS.

Cabe tamén comentar o perdón aos magnates que colaboraran con Hitler, como Siemens, Krupp, Thyssen, Bosch, Bayer, Daimler-Benz, sobre os que non se exerceu ningún tipo de castigo ou sanción.

Canto os exemplos do segundo, áchanse as ilegalizacións do FDJ (Xuventude Libre Alemá) en 1951 e do KPD (Partido Comunista Alemán) en 1956 e os atentados contra os movimentos sociais e estudantís desde a década de 50 até a do 70 (asasinatos, ilegalizacións, torturas, represións das manifestacións), coroado todo polas mortes na cadea e en estrañas circunstancias de membros da organización armada RAF (Fracción do Exército Vermello).

Que a RFA tiña cousas boas? Pode ser. Que a RDA tiña cousas más? Tamén pode ser.

Porén, que foi o que provocou que a queda do Muro de Berlín proclamara como vencedora á Alemaña Occidental?

O fachinelo non se pecha: os muros que se ergueron cando a Cortina de Ferro caiu (I)

2010-01-10T18:53:00.004+01:00

Após a capitulación alemá, que puña fin a case seis anos de conflito mundial, reuníronse, entre o 17 de xullo e o 2 de agosto de 1945, na localidade xermana de Potsdam os representantes dos países vencedores. Entre outras cousas, naquela confencia decidírase a sorte do grande derrotado: Alemaña.

Así, aquel país tería que ser, a curto e meo prazo, demilitarizado, desnazificado, democratizado e descuartelizado. Ao mesmo tempo, o seu territorio ficaría dividido por catro consellos de control, dirixidos polos Estados Unidos, Gran Bretaña, Franza e a Unión Soviética.

Esta división non desapareceu por completo até pasados 44 anos.

Que foi o que aconteceu? Por que agomaron dúas Alemañas tan diferentes após o segundo conflito bélico e económico a escala mundial? Que personificaba o muro do que o pasado mes de novembro se celebrou o 20 aniversario da súa queda?

Quizais, o motivo, queda abondo exemplificado co bombardeo de Dresde, cidade situada na futura RDA socialista e que foi case aniquilidada (devastouse un 80% do seu total) pola aviación aliada o 13 de febreiro de 1945 (a menos dun mes da rendición alemá) cando non representaba ningún obxectivo estratéxico ou militar.

Se callar, tentando debilitar a zona que quedaría baixo control soviético, aí deuse o pistolazo de saída que marcou o inicio da Guerra Fría.

Entre 1945 e 1949, a zona occidental inicou unha serie de medidas que ían contra o acordado en Postdam como, por exemplo, a criazón dunha moeda e a planificación da unión das zonas de control do oeste sen contar coa URSS, o que fomentaba a división entre as futuras dúas Alemañas. Moscova reacciona bloqueando en 1948, e durante un ano, Berlín occidental con Alemaña occidental, o que reforza a división. En abril de 1949 fundábase a OTAN e, o mes a seguir, incumprindo máis unha vez o pactado na Conferencia, os aliados criaban a República Federal de Alemaña. Cinco meses máis tarde nacía, á súa vez, a República Democrática de Alemaña.

A xanela indiscreta: A fin do mundo

2010-01-05T20:04:00.001+01:00

On the beach, Deep Impact, O día despois de a mañán, Armageddon, Fillos dos homes, Terminator, 28 semanas despois... O denominador común destes filmes son a ameaza do fin da Humanidade. Os guionistas pensaron no desastre nuclear, no impacto de meteoritos, na esterilidade mundial, na rebelión das máquinas, nos virus, incluso na propia Terra, como artífices da desaparición da raza humana.

The omega man (cun remake recente, Eu son a lenda), Mad Max, Matrix, The road, 12 macacos son películas que ofrecen unha visión de como sería o panorama se o Ser Humano sobrevivira a ese fin do mundo coñecido.

Hai uns meses foi estreado o filme 2012, que acrecenta, á listaxe anteriormente citada, outra maneira máis de que acabe o mundo: este faino porque o dixeron os maias.

Pasando por riba de que o que se di sobre esa data non é máis ca un boato, un rumor sen fundamento, o que queda por se preguntar é: por que esa teima con acabar co mundo? Por que os realizadores e os guionistas constrúen filmes catastrofistas e o público responde, en xeral, tan ben a estes?

De onde nace ese morbo de ver desaparecida a nosa raza, o noso mundo?

Non será, máis ben, que o que na realidade acontece é que, sinxelamente, este mundo, o noso mundo, a nosa realidade, non nos gosta para nada?

Non será que, o que realmente queremos, é virar a página, destruír, e partir de cero, construír algo novo?

Desempoar

2010-01-04T21:49:00.003+01:00

Aproveitando os días que volto á miña casa parental decidinme, ao fin, a desempoar a cova que chamo meu cuarto. Durante todos os anos que levo máis ou menos ausente, fun acumulando e, ás veces, meo arrumando, todo o que meus estudos consumismo modas etcétera foron amontoando nas miñas habitacións composteláns. Deste xeito, o meu cuarto primixenio, foise convertendo nunha sorte de faiado, onde todo se acha colocado precariamente nas prateleiras, no armario, nas gavetas, ameazando sempre con estoupar dun momento a outro.

Así, estes días, estounos a dedicar a atirar todo o vello e caduco, a gardar ben o que teña algún valor sentimental e a, sobre todo, deixar que entre ar fresco e espazo, que sempre fai ben, aos ollos e á alma.

Lúa triste

2009-12-31T18:53:00.007+01:00

Hoxe, por segunda vez no mes, a lúa énchese, despedindo o 2009.

Este fenómeno, coñecido nos Estado Unidos como blue moon (lúa azul ou lúa triste), dá pé a unha expresión que serve para expresar algo que é imposíbel ou difícil de realizar ou conseguir.

Quizás o 2010 sexa un ano difícil, porque o 2009 tamén o foi, mais o Ser Humano caracterízase por desexar o difícil, a utopía e, na maior parte dos casos, conseguila.

Desexemos, esta noite, cousas incríbeis para o ano que está a ponto de nacer porque, conseguindo a metade do desexado, se calla, seremos incribelmente felices.

A xanela musical: The Homens

2009-12-26T14:26:00.004+01:00

Fun ao concerto presentación de Cuarta potencia que houbo na Coruña a semana pasada. Xa é, se non lembro mal, o cuarto concerto ao que vou e, a verdade, "The Homens" nunca me decepcionaron.

Nun momento no que semella que hai un abandono masivo do idioma e un ataque indiscriminado contra a lingua é bo que saian exemplos coma este de resistencia que, aínda por riba, fan unha música estupenda, un pop-rock de toda a vida, de calidade, con letras animadas que quedan a pulular pola túa mente durante horas.

Aquela noite, o público coruñés, por uns momentos, enchoupouse de galego, dese galego que semellan (e repito: semellan) desprezar, igual que tantos outros galegos, e pularon ao ritmo do cuarto álbume e doutros, xa clásicos, temas desta banda compostelá.

Procesando amor polos vinilos, podendo baixar o seu traballo de balde baixo licenza Creative Commons, pondo á venda cd´s a un prezo aceitábel, dándoo todo nos concertos... "The Homens" é, para min, un exemplo do que deben ser os auténticos músicos, traballadores, e non artistas, parasitas.

Oxalá outras bandas vexan que galego e boa música poden ir da man e actúen en consecuencia.

Nós estaremos aquí para bailar e desfrutar.

Tempo perdido

2009-12-18T12:47:00.004+01:00

"Nunca el tiempo es perdido", di Manolo García nunha das súas cancións, porén, eu levo uns días reformulando esa afirmación.

En serio nunca se perde o tempo? Que fai que un chegue a un tramo da súa vida, olle para atrás e se pregunte se realmente aproveitou todo o tempo do que gozou até o presente?

A trintena está ao caír e, non sei se consciente ou inconscientemente, ese dado está a provocar que teña a sensación de que, se calla, o meu tempo até agora non o aproveitei todo o ben que podía, non o administrei para que, hoxe, lle poida tirar rendimentos.

Agora, que me lancei en varios proxectos, doume conta que estes puiden facelos hai tempo, e que, polo tanto, no presente, podía desenvolver outros: comezo a arrependerme dun pasado que, hoxe en día, me condiciona.

Está claro que de nada me vale agora lamentarme e, volvendo a Manolo García, si sexa certo que o tempo nunca é perdido, xa que aquel que deixei pasar inutilmente sérveme, hoxe, como ensinanza para non volvelo desprezar máis.